ანატომია
ფილტვებისკენ მიმავალ გზას, როდესაც ჰაერი ხორხსარქველში, ყიაში, გაივლის, თავის მხრივ, არ აქვს სტრუქტურა, არამედ მხოლოდ სივრცეა ხმის იოგებს შორის. იოგას პრაქტიკოსებისთვის ჩვეულებრივი საკითხია ამ სივრცის სხვადასხვა გზით რეგულირება, გამომდინარე იქიდან, თუ რას აკეთებენ სუნთქვის, ხმის, ან პოზის მეშვეობით. დასვენების დროს კუნთები, რომლებიც ხმის იოგებს აკონტროლებენ, შესაძლოა მოდუნებულნი იყვნენ ისე, რომ ყია არც შეკუმშული და არც გაფართოვებული იყოს. ეს ვლინდება ძილის დროს და იოგას პრაქტიკისას, როდესაც იგი დასვენებასა და ძალების აღდგენაზეა მიმართული. იმ სუნთქვითი ვარჯიშების შესრულებისას, როდესაც სუნთქვა ღრმა და აჩქარებულია (მაგ.: ბჰასტრიკა, კაპალაბჰატი), კუნთები, რომლებიც ვოკალურ იოგებს განზე სწევენ იძაბებიან და ჰაერის სამოძრაოდ ფართო სივრცეს ქმნიან. როდესაც სრულდება ვარჯიში, რომელსაც ღრმა და ნელ სუნთქვას უწოდებენ, ყიან ნაწილობრივ იხურება და მხოლოდ მცირე ხვრელიღა რჩება იოგების უკან. ეს უკანასკნელი პოზიცია იგივე პოზიციაა, რაც ჩურჩულით საუბრის დროს; იოგაში მას უჯაი ეწოდება, „ძლევამოსილი სუნთქვა".1 ბგერის წარმოთქმისას ან გალობისას, მყესები შეიკუმშება. როდესაც ჰაერი მათგან გამოდის, ვიბრირებს და ხმას წარმოქმნის. ბგერის სიმაღლე (და გარკვეულწილად მისი ხანგრძლივობაც) დამოკიდებულია იოგების შეკუმშვის ძალაზე. «უ» (სიტყვისგან უდანა) - ენერგიის მოძრაობა ქვემოდან ზემოთ, «ჯაია» - ითარგმნება როგორც «გამარჯვება». უჯაი - «გამარჯვებულის სუნთქვა».
ანატომია
მთარგმნელისგან როდესაც ადამიანი მოდის იოგას გაკვეთილზე, პირველი, რაზეც გვიწევს საუბარი სუნთქვის საკითხია. დამწყებს, იოგასა თუ სხვა წყაროებიდან, აქვს უკვე გარკვეული წარმოდგენა სუნთქვის შესახებ, თუმცა ხშირ შემთხვევაში ეს წარმოდგენა მცდარია. დიახ, უნდა ითქვას, რომ დღესდღეობით გავრცელებული წარმოდგენები იოგას და სხვა წრეებში სუნთქვის შესახებ მეტწილად მცდარია ანატომიისა და ფიზიოლოგიის თვალსაზრისით. ეს ჩემთვის სავსებით ცხადია, თუმცა, როდესაც წლების წინ იოგათი დავინტერესდი, იოგას ეს წარმოდგენები მეც სანდოდ მეჩვენებოდა, მაგრამ შემდგომ, მუშაობის პროცესში, ემპირიული და იმპირიული დაკვირვებით, ანატომიის და ფიზიოლოგიის საფუძვლების შესწავლით, თანამედროვე კვლევებზე დაკვირვებით ეს საკითხი ნათელი გახდა. ჩამომიყალიბდა მიდგომა, რომელიც, როგორც აღმოვაჩინე, ემთხვევა ამერიკელი იოგა თერაპისტის ლესლი კამინოფის მიდგომას (მადლობა მას ამ ტექსტის მოწოდებისთვის). იგი იმდენად თანმიმდევრულად და თვალსაჩინოდ მიმოიხილავს თემას თავისი ილუსტრაციებით, რომ გადავწყვიტე ტექსტის თარგმანი შემოგთავაზოთ. მართალია, ამ ტექსტში არ არის განხილული, თუ როგორ უნდა ვისუნთქოთ კონკრეტულად ცალკეულ პოზაში და არც უნდა მივიჩნიოთ, რომ საკითხი ზოგადად სრულიად ამოწურულია. მაგრამ ძირითადი საკითხები გახილულია და პასუხიც გაცემულია ოთხ ძირითად მცდარ შეხედულებაზე. ტექსტის დასასრულს შეჯამების სახით, ლესლი კამინოფი ცდილობს თანამედროვე წარმოდგენები სწორი სუნთქვის შესახებ იოგას ტრადიციულ მიდგომასთან შეახამოს. კერძოდ, თანამედროვე იოგას მამად წოდებულ ტ. კრიშნამაჩარიას ხაზთან, რომელიც, თითქოსდა, იოგას სხვა ტრადიციებისგან განსხვავებით თავისებურად უყურებდა ამ საკითხს. დარწმუნებული ვარ, ტექსტი ძალიან სასარგებლო იქნება არა მხოლოდ პრაქტიკოსებისთვის, არამედ ინსტრუქტორებისთვისაც, რომლებიც სწორი ინფორმაციის მიწოდებაზე არიან პასუხისმგებელნი. გიორგი ბერძენიშვილი რა უნდა იცოდნენ იოგას თერაპისტებმა სუნთქვის ანატომიის შესახებ Leslie Kaminoff and The Breathing Project, Inc. შესავალი ამერიკის შეერთებულ შტატებში ძალიან ბევრი ადამიანია, ვისაც სუნთქვასთან დაკავშრებული ჩივილები აწუხებს. გარკვეულწილად, ეს დარღვევები მაღალ არტერიულ წნევასთან, ზურგის ტკივილთან და დეპრესიასთან არის კავშირში. ამიტომაც, არაა გასაკვირი, რომ ადამიანთა დიდი ნაწილი შვებას ალტერნატიულ მკურნალობაში ეძებს. 2002 წლის, თანამედროვე და ალტერნატიული მკურნალობის კვლევამ გვიჩვენა, რომ მკურნალობის ყველაზე უფრო ბუნებრივი მეთოდი (ლოცვასა და დიეტასთან ერთად) არის ღრმა სუნთქვის ვარჯიში, რომელსაც აშშ–ს მოსახლეობის 12 % მიმართავს, მედიტაციის პრაქტიკას –8% და 5 % კი — იოგას ბუნებრივი განკურნებისთვის. უნდა ვივარაუდოთ, რომ ეს რიცხვები კიდევ უფრო გაიზარდა უკანასკნელი წლების განმავლობაში. ეს ტენდენცია იმაზე მიუთითებს, რომ მილიონობით ადამიანისთვის, ჯანმრთელობის დარღვევებზე ზემოქმედებისთვის და ჯანმრთელობის აღდგენისთვის, სუნთქვის პროცესს დიდი მნიშვნელობა აქვს. გადაჭარბება არ იქნება თუ ვიტყვით, რომ არც ერთი პროფესია არ ახდენს იმდენად დიდ ზეგავლენას იმაზე, თუ როგორ ასრულებენ სუნთქვით ვარჯიშებს, რამდენადაც იოგას მასწავლებლები და ჩვენი სერვისით სარგებლობაზე მოთხოვნა აშკარად მატულობს უკანასკნელი დეკადის განმავლობაში. თუ იოგას მასწავლებლები ამდენად დიდ გავლენას ახდენენ იმაზე, თუ როგორ ასრულებენ ადამიანები სუნთქვის ვარჯიშებს, მაშინ რა ახდენს გავლენას თავად იოგას მასწავლებლებზე, რომლებიც ასეთი სახით გვთავაზობენ სუნთქვის ვარჯიშებს? მთავარი ფაქტორი არის ტრადიცია. უკვე ნახევარ საუკუნეზე მეტია ინსტრუქტორთა მომზადების კურსებში გვხვდება მოძველებული და ბანალური წარმოდგენები, არაზუსტი და გაუგებარი ანატომიური და ფიზიოლოგიური ინფორმაცია მაშინ, როდესაც მეცნიერებამ სუნთქვის შესწავლის მიმართულებით საკმაოდ წინ წაიწია. წინასიტყვაობა ამ სტატიაში განხილულია ოთხი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული მცდარი შეხედულება სუნთქვასთან დაკავშირებით, რაც შესაბამისი ლიტერატურის შეჯამებას წარმოადგენს. იოგა თერაპისტების გაჩენამ საშუალება მისცა პრაქტიკოსებს, რომ სანდო და ზუსტი ინფორმაცია მიეღოთ სუნთქვასთან დაკავშირებით. ამ საკითხის თვალსაჩინოებისთვის ძირითად განსაზღვრებებს, ანატომიურ ინფორმაციასა და ანალოგიებს შემოგთავაზებთ, რაც საშუალებას მოგვცემს სუნთქვის მეთოდოლოგიასთან დაკავშირებული მცდარი შეხედულებები გავაქარწყლოთ. ბოლოს, დასკვნის სახით, შევაჯამებ ჩემს მიერ მოცემულ ანატომიურ ინფორმაციას და პარალელებს გავავლებ იოგა თერაპიის ტრადიციულ პრინციპებთან, რაც ტ. კრიშნამაჩარიასა და ტ.კ.ვ. დესიკაჩარისგან მოგვეცა. ოთხი ძირითადი მცდარი შეხედულება სუნთქვის შესახებ გასულ წელს, „სუნთქვის მომავლის“ სიმპოზიუმის, რომელიც კრიპალუს იოგასა და ჯანმრთელობის ცენტრში უნდა გამართულიყო, სამზადისის დროს სუნთქვის შესახებ ტრადიციული ინფორმაციის ობიექტური მიმოხილვა და დახარისხება მოვიწადინე. კრიპალუს მხარდაჭერითა და ნიჭიერი დანა ფაულდსის გამოკვლევაზე დაყრდნობით განვიხილეთ სუნთქვასთან დაკავშირებული მასალები, რომლებიც უმთავრეს იოგას ტრადიციულ სწავლებებშია მოცემული. ამ კვლევამ გამოავლინა მთელი რიგი მცდარი შეხედულებები და შეცდომები სუნთქვასა და სუნთქვის ანატომიასთან დაკავშირებით, რაც დღემდე თითქმის უცვლელად ისწავლება. ეს მცდარი შეხედულებები შესაძლოა ოთხ ძირითად კატეგორიად დავყოთ, რომლებსაც ქვემოთ განვიხილავთ. მცდარი შეხედულება #1: კონტექსტის გაუთვალისწინებლობა პირდაპირ თუ ირიბად ნათქვამი მთავარი შეცდომა იმაში მდგომარეობს, რომ არსებობს „სწორი“ სუნთქვა, რომელიც არ არის დამოკიდებული სიტუაციაზე, არამედ მოცემულია, როგორც ერთგვაროვანი მეთოდი. სიტუაციაში იგულისხმება ინდივიდის ჯანმრთელობის ისტორია, მდგომარეობა და მიზანი. სიტუაცია აგრეთვე დამოკიდებულია აქტივობასა და სხეულის პოზიციაზე, რაც საბოლოო ჯამში მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს სუნთქვის შაბლონზე. რადგან ინდივიდის განზრახვა, სხეულის ტიპი, ფორმა და სხვა პარამეტრები სუნთქვისთვის განხსვავებულ პირობას ქმნიან, ნათელია, რომ არ არსებობს ერთი შაბლონი, რომელიც ყველა მოთხოვნას დააკმაყოფილებდა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, არ არსებობს ერთი სწორი გზა სუნთქვისთვის, რომელიც ყველა პირობაში იმუშავებდა და იგულისხმებდა ადამიანთა დახმარებას სუნთქვის ჩვევის ჩამოყალიბებაში , რაც მათ სისტემას ცვლილებების მიმართ ნაკლებ ადაპტირებულს ქმნის. ჩემი მარტივი, გასაგები განსაზღვრება სუნთქვის, როგორც ფორმის ცვლილებისა, დაგვეხმარება ამ მცდარი შეხედულების გასაფანტად და იმ კონტექსტის აღსაქმელად, რა პირობებშიც წარმოიქმნება სუნთქვის შაბლონი. მცდარი შეხედულება #2: მცდარი დიქოტომია დიაფრაგმით სუნთქვასა და არა-დიაფრაგმით სუნთქვას შორის. ეს შეცდომა ძირითადად იმ ბანალური მტკიცებულებიდან გამომდინარეობს, თითქოს „მუცლით“ სუნთქვა სწორი დიაფრაგმული სუნთქვის ტოლია, ხოლო „მკერდით“ სუნთქვა —არასწორი არადიაფრაგმულის. ის იდეა, რომ „სწორი“ სუნთქვა დიაფრაგმის გამოყენებას გულისხმობს, საკმაოდ სწორია, მაგრამ აპრიორში დიაფრაგმისეული სუნთქვის გათანაბრება მუცლის მოძრაობასთან და გულმკერდის გაფართოვება — არადიაფრაგმისეულ სუნთქვასთან — არასწორია, რადგან დიაფრაგმას შეუძლია მოძრაობა გამოიწვიოს, როგორც მუცლის ისე გულმკერდის არეში. ეს შეცდომა იმის გაუთვითცნობიერებლობიდან მოდის, რომ დიაფრაგმას გულმკერდის მობილურობის უზრუნველყოფა ყოველგვარი დამხმარე კუნთების გარეშეც შეუძლია და ამ დროს მასწავლებელი თითქოსდა სასარგებლო შენიშვნას აძლევს სტუდენტს, როცა ეუბნება: „თქვენ არ იყენებთ დიაფრაგმას“. ეს შენიშვნა იგივეა, რაც ჯანმრთელ ადამიანს უთხრა, რომ ის უკვე გარდაცვლილია. დიაფრაგმის რიტმული შეკუმშვა თვალსაჩინო მაგალითია იმისა, თუ როგორ მოქმედებს პრანა (სასიცოცხლო ძალა) ადამიანის ორგანიზმში. ამ მცდარი აღქმის საბოლოო შედეგი არის ის, რომ სტუდენტის სუნთქვა ფასდება მხოლოდ სხეულის ფორმის ცვლილებით, მაგ.: მუცლით სუნთქვა კარგია, ხოლო მკერდით სუნთქვა –ცუდი. სინამდვილეში, სავსებით შესაძლებელია სუნქვა გამოვლინდეს, როგორც დაძაბულობა, მუცლის უწესრიგო მოძრაობა, მოშვებულობა, ინტეგრირებული მკერდის მოძრაობასთან. გადამეტებულ ყურადღებას ზონის ფორმის ცვლილებაზე სუნთქვის დროს მივყავართ იქამდე, რომ უყურადღებოდ გვრჩება სუნთქვის გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანი დეტალები. დიაფრაგმის კუნთების სამ განზომილებიანი, მოდელირებული ანალიზი და ჩემი მეტაფორა მანქანის ძრავასთან, დაგვეხმარება ამ საკითხის ნათლად დანახვაში. მცდარი შეხედულება #3: არასწორი წარმოდგენა სუნთქვის დროს ფორმის შეცვლასა და ფილტვების ზონურ ვენტილაციას შორის. მოვიყვან ნაწყვეტს წიგნიდან პრანაიამას შესახებ, რომელიც მსოფლიოში ყველაზე აღიარებულ მასწავლებელს ეკუთვნის, თუმცა იგივე, შეიძლებოდა, სხვა ნებისმიერი წიგნიდანაც აგვეღო: „სუნთქვა შესაძლებელია დაიყოს ოთხ ტიპად: 1) ზედა ანუ ლავიწისმიერი სუნთქვა, სადაც შესაბამისი კუნთები, ძირითადად კისრის და ფილტვების ზედა ნაწილს ააქტიურებენ. 2) შუა ანუ ნეკნთაშუა სუნთქვა, სადაც ფილტვების მხოლოდ შუა ნაწილია აქტიური. 3) ქვედა ანუ დიაფრაგმისეული სუნთქვა, სადაც უმთავრესად ფილტვების ქვედა ნაწილია აქტიური მაშინ, როცა ზედა და შუა ნაწილი ნაკლებად აქტიურია. 4) სრული ანუ პრანაიამული სუნთქვა, სადაც ფილტვების მთელ მოცულობას ვიყენებთ.“[1] აქ ავტორი „ფილტვების აქტივაციაზე“ საუბრობს, რომელიც შესაძლებელია განიმარტოს: სწორად (რაც იშვიათი შემთხვევაა) ან არასწორად (რაც ხშირად გვხვდება). სწორი ინტერპრეტაცია მიუთითებს, რა გზით მიჰყვება ფილტვების ქსოვილი გულმკერდის ფორმას და დიაფრაგმისეულ სუნთქვით მოძრაობებს (იხ. „დიაფრაგმის კავშირი: ორგანული შეერთება“ მოგვიანებით სტატიაში). არასწორი ინტერპრეტაცია გვეუბნება, რომ „ფილტვის აქტივაცია“ უთანაბრდება ადგილობრივად ჰაერის მოძრაობას ფილტვის ზედა, შუა და ქვედა ნაწილებში (თითქოს ამ დროს ჰაერის ვენტილაცია მხოლოდ ამ ზონებში შეიძლება მოხდეს). უბრალოდ რომ ვთქვათ, ეს შეცდომა „სუნთქვისა“ და „ჰაერის“ კონცეფციებს შორის არასწორი წარმოდგენის შედეგია. ჰაერი შედის და გამოდის ფილტვებში ბრონქული ხის გავლით. ამ გზაზე ზეგავლენას არ ახდენს მუცლისა და გულმკერდის ღრუებში მიმდინარე ფორმის ცვლილება. ეს განსხვავებული სუნთქვის შაბლონები მიუთითებს მხოლოდ იმაზე, რომ ამ დროს მანიპულირებას ვახდენთ სუნთქვის დამხმარე კუნთებით, რაც შედეგად ფორმის სხვადასხვაგვარ ცვლილებას იწვევს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ფილტვების შესაბამის ზონებში ჰაერის ვენტილაცია იზოლირებულად მიმდინარეობს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, იმის საპირისპიროდ, რასაც მასწავლებლების უმრავლესობა იმეორებს– „მუცლით სუნთქვა“ არ ავსებს ფილტვების ქვედა ნაწილს, „ნეკნთშუა“ სუნთქვა არ ავსებს შუა ნაწილს და „ლავიწისმიერი სუნთქვა“ არ ავსებს ფილტვების ზედა ნაწილს. იმის გაგება, რომ დამხმარე კუნთები „იწვევს“ სუნთქვის მიმართულებას, გვეხმარება ამ მცდარი წარმოდგენის გაქარწყლებაში. მცდარი შეხედულება #4: ღრმა სუნთქვა და მეტი ჟანგბადი ყოველთვის კარგია იოგასა და სუნთქვის შესახებ მრავალი წიგნის წაკითხვის შედეგად ჩნდება შთაბეჭდილება, რომ ღრმა სუნთქვა და ჟანგბადით მომარაგება ჯანმრთელობისთვის, კარგად ყოფნისა და გასხივოსნებისთვის „წმინდა გრაალის“ ტოლფასია. ეს მოსაზრება იმას გულისხმობს, რომ, რაც უფრო მეტ ნახშიროჟანგს გამოვდევნით და მეტ ჟანგბადს მივიღებთ, მით უფრო ჯანმრთელები ვიქნებით. სინამდვილეში კი, ნახშიროჟანგის ნაკლებობა ჯანმრთელობისთვის საშიშია. ღრმა სუნთქვა მხოლოდ ზოგიერთ შემთხვევაშია სასარგებლო და ზედმეტი ჟანგბადი ტოკსიკურია ორგანიზმისთვის. სუნთქვის შაბლონი ყოველთვის ორგანიზმის მეტაბოლურ მოთხოვნილებებს[2] უნდა მიჰყვებოდეს. თუ თქვენი აქტივობის დონე მეტ ჟანგბადს საჭიროებს, მაშინ ღრმა და სწრაფი სუნთქვა მისაღებია. ხოლო, თუ მეტაბოლური აქტივობის მშვიდ მდგომარეობაშიც ასევე ვისუნთქებთ, ეს სისხლის ზედმეტ ალკალოზს გამოიწვევს (ჰიპერვენტილაცია). ჩვენს ორგანიზმს ჰომეოსტაზური უნარი გააჩნია, რაც გვიცავს ჟანგბადის სიჭარბისგან, რომელიც ქსოვილებში[3] გვხვდება. ის იდეა, რომ სისხლში O2 (ჟანგბადის) კონცენტრაციის გაზრდით ჯანმრთელობის მდგომარეობას გავაუმჯობესებთ, ფიზიოლოგიური თვალსაზრისით არასწორია და არ უნდა აგვერიოს იმ უზარმაზარ სარგებლობასთან, რაც ღრმა, თავისუფალ სუნთქვას მოაქვს. ფაქტობრივად, თავისუფალი სუნთქვა თავისთავად იძლევა იმის საშუალებას, რომ შეესაბამებოდეს ორგანიზმის მეტაბოლურ მოთხოვნილებებს და სიჭარბისა თუ ჟანგბადის შიმშილობის დონე თავად დაარეგულიროს სუნთქვის კუნთების მეშვეობით. სისხლში ნახშიროჟანგის დონის მიმართ ჩვენი ორგანიზმი გაცილებით უფრო მგრძნობიარეა, ვიდრე ჟანგბადის მიმართ. ნახშიროჟანგი უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს იმით, რომ ეხმარება ჰემოგლობინს ჟანგბადის ტრანსპორტირებაში ჩვენი სისხლიდან ჩვენს ქსოვილებამდე. თუ სისხლში საკმარისი რაოდენობის CO2 (ნახშიროჟანგი) არ არის, მაშინ О2 (ჟანგბადი) მჭიდროდ ყოვნდება ჰემოგლობინის მიერ და არასაკმარისად აღწევს ქსოვილებში. ის იდეა, რომ ნახშიროჟანგის გამოდევნით ორგანიზმიდან ჩვენი ჯანმრთელობა უმჯობესდება, ფიზიოლოგიური თვალსაზრისით არასწორია და არ უნდა ავურიოთ იმ მარტივ აქტთან, რასაც ეფექტიანი ამოსუნთქვა გულისხმობს (რაც ღრმა სუნთქვის წინაპირობაა). იმის გაგება, რომ ჯანსაღი სუნთქვა მეტაბოლური აქტივობის შესაბამისი უნდა იყოს და ნახშიროჟანგი — ნორმალური რაოდენობით,ეს დაგვეხმარება კარგად გავერკვეთ ამ საკითხებში. მცდარი შეხედულებების გაქარწყლება; მარტივი განსაზღვრებები, ანატომია და სურათები სუნთქვის განსაზღვრება სუნთქვის განსაზღვრება, ოქსფორდის ამერიკული უნივერსიტეტის ლექსიკონში, ამგვარია: „ფილტვების ჰაერით ავსებისა და დაცლის პროცესი“. ეს არის საწყისი განაზღვრება, მაგრამ გადავიდეთ „პროცესის“ განსაზღვრაზე სხვადასხვა ასპექტების მიმართ. მოძრაობა ორ ღრუში მარტივად რომ წარმოვიდგინოთ, ადამიანის ტორსი ორ ნაწილად(ორ ღრუდ) იყოფა: მკერდის და მუცლის ღრუდ. ეს ღრუები ერთმანეთს გარკვეული თვისებებით ჰგვანან, მაგრამ მნიშვნელოვანწილად განსხვავდებიან ერთმანეთისგან. ორივე მათგანი შეიცავს სასიცოცხლო ორგანოებს: მკერდის ღრუ შეიცავს გულს და ფილტვებს, მუცლის ღრუ — კუჭს, ღვიძლს, ნაღვლის ბუშტს, ელენთას, პანკრეასს, მსხვილ და წვრილ ნაწლავს, თირკმელებს, შარდის ბუშტს. ორივე ღრუს იცავს ზურგის ნაწილი უკანა მხრიდან. ორივე მათგანი ერთ მხარეს გახსნილია მილისებურად : მკერდის ღრუ ზემოთ, ხოლო მუცლის ღრუ ქვემოთ. მათ ორივეს დიაფრაგმა ანუ შუაძგიდე ჰყოფს (მუცლის ღრუს სახურავი და მკერდის ღრუს ძირი). მათი კიდევ ერთი საერთო თვისება ის არის, რომ ორივე მათგანი ფორმას იცვლის. სწორედ ეს ფორმის შეცვლის შესაძლებლობაა, რაც სუნთქვას უზრუნველჰყოფს, რადგან მოძრაობის გარეშე ორგანიზმს სუნთქვა არ შეუძლია. ცვლილება მუცლის ღრუში: იცვლება ფორმა და არა მოცულობა მიუხედავად იმისა,რომ ორივე, მკერდის და მუცლის ღრუ იცვლიან ფორმას, ამ ცვლილებებს შორის არის მნიშვნელოვანი განსხვავებაც. მუცლის ღრუ ფორმას იცვლის წყლით სავსე ბუშტის მსგავსად. წარმოიდგინეთ, რომ წყლით სავსე ბუშტი გიჭირავთ და რა მოხდება, თუ მას შეკუმშავთ? სხვა ადგილას გამოიბერება! ეს მოხდება იმიტომ, რომ წყალი არ არის კუმშვადი ამ შემთხვევაში. ჩვენი ხელის მოქმედება მხოლოდ ფიქსირებულ მოცულობას უცვლის ფორმას. იგივე ხდება, როდესაც სუნთქვის დროს მუცლის ღრუ მოძრაობს, ერთი მხრიდან შეკუმშვა მეორე მხრის გაფართოვებას იწვევს. ეს იმიტომ ხდება, რომ სუნთქვის პროცესის შედეგად მუცლის ღრუ მხოლოდ ფორმას იცვლის და არა მოცულობას. სხვა სასიცოცხლო პროცესების დროს მუცლის ღრუ იცვლის მოცულობას. მაგალითად, თუ ერთ გალონ (თხევადი და ფხვიერი სხეულების საწყაო ინგლისში = 4,54 ლიტრს, ამერიკის შეერთებულ შტატებში = 3,78 ლიტრს) სითხეს ან დიდი რაოდენობით საკვებს მივიღებთ, მუცლის ღრუს მოცულობა გაიზრდება მისი ორგანოების გაფართოვების ხარჯზე (კუჭი, ნაწლავები, შარდის ბუჭტი). უნდა აღვნიშნოთ, რომ მუცლის ღრუს მოცულობის ამგვარი ზრდა ავტომატურად ამცირებს მკერდის ღრუს მოცულობას. ამით აიხსნება ის, რომ დიდი რაოდენობით საკვების მიღების შემდეგ, სანამ მონელება მოხდება ან ფეხმძმობის დროს სუნთქვა ძნელდება. მკერდის ღრუს ცვლილება: ცვლილება ფორმისა და მოცულობისა მუცლის ღრუსგან განსხვავებით მკერდის ღრუს ცვლილება ორივე მიმართულებით ხდება, როგორც ფორმის, ისე მუცულობის მხრივ. ის აირით სავსე კონტეინერს წააგავს, მაგალითად, აკორდეონის საბერველს. როდესაც აკორდეონი იკუმშება, საბერველის მოცულობაც მცირდება და ჰაერი გარეთ გამოიდევნება და გაფართოვების დროს კი ჰაერი თავისთავად შეედინება მასში. ეს იმიტომ ხდება, რომ აკორდეონს შეკუმშვა და გაფართოვება შეუძლია. იგივე შეიძლება ითქვას მკერდის ღრუზე, რომელიც,მუცლის ღრუსგან განსხვავებით, იცვლის ფორმასაც და მოცულობასაც. რომ შევაჯამოთ ამ ორი ღრუს შესაძლებლობა სუნთქვის პროცესთან მიმართებაში, შეიძლება ითქვას: მუცლის ღრუ იცვლის ფორმას, მაგრამ არ იცვლის მოცულობას, ხოლო მკერდის ღრუ იცვლის მოცულობასაც და ფორმასაც. მოცულობა და წნევა როგორც აკორდეონის საბერველის მაგალითიდან ჩანს, მკერდის ღრუს მოცულობის შეცვლა ჰაერის მოძრაობის შედეგია. მოცულობა და წნევა უკუპროპორციულად არიან დაკავშირებული ერთმანეთთან. როდესაც მოცულობა იზრდება– წნევა კლებულობს, ხოლო როდესაც წნევა იზრდება–მოცულობა მცირდება. შესაბამისად, ჰაერი ყოველთვის იმ ადგილს იკავებს, სადაც ნაკლები წნევაა. აკორდეონის ან გულმკერდის ღრუს მოცულობის გაფართოვებით, წნევა მცირდება და ჰაერის ნაკადი შეედინება იქ. ეს არის შესუნთქვა. წნევა/მოცულობის კავშირი და ფორმის ცვლილება წარმოვიდგინოთ, რომ მუცლისა და გულმკერდის ღრუები, შესაბამისად, წყლით სავსე ბუშტი და ზემოდან მოთავსებული აკორდეონია. მოძრაობა ერთ-ერთ მათგანში აუცილებლად გამოიწვევს მოძრაობას მეორეში. როგორც უკვე ითქვა, შესუნთქვის დროს გულმკერდის ღრუ ფართოვდება მოცულობაში. ეს მოძრაობა მუცლის ღრუს აწვება, რომელიც ფორმას იცვლის იმ წნევის შედეგად, რაც ზემოდან აწვება. მშვიდი, წყნარი სუნთქვის დროს (როგორც ძილის დროს) ამოსუნთქვა ზემოთ აღწერილი პროცესის საპირისპიროა. გულმკერდის ღრუ და ფილტვების ქსოვილი, რომელიც გაფართოვდა და გაიჭიმა შესუნთქვის პროცესში, დაუბრუნდება თავის საწყის მდგომარეობას, ჰაერი გამოიდევნება და მუცლის ღრუც თავის საწყის ფორმას იღებს. ამ ფაზას „პასიური უკუგება“ ეწოდება. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ ქსოვილების ელასტიურობის შემცირება იწვევს ორგანიზმის პასიური ამოსუნთქვის უნარის შემცირებას, რაც იწვევს კუნთური ძალისხმევის ჩარევის საჭიროებას სუნთქვის დროს და შედეგად — სუნთქვის პრობლემებს. იმგვარი სუნთქვის პროცესში, რომელიც აქტიურ ამოსუნთქვას გულისხმობს (სულის შებერვა, ლაპარაკი, სიმღერა, აგრეთვე იოგას სუნთქვითი ვარჯიშები): კუნთები, რომლებიც მუცლისა და გულმკერდის ღრუს აკრავს გარს იკუმშება. რაც იმას იწვევს, რომ ხან მუცლის ღრუ აწვება გულმკერდისას ზემოთ, ხან გულმკერდის ღრუ აწვება მუცლის ღრუს ან ეს ორივე პროცესი კომბინირებულია. სუნთქვის დამატებითი განსაზღვრება გთვაზობთ სუნთქვის დამატებით განსაზღვრებას: „სუნთქვა ფილტვების ჰაერისგან ავსება და დაცლაა, რაც გამოწვეულია გულმკერდისა და მუცლის ღრუების ფორმის ცვლილებით.“ სუნთქვის ამგვარად განსაზღვრა არა მხოლოდ განმარტებას გვაძლევს, არამედ იმასაც , თუ როგორ ხდება ეს. ამ განმარტებას ღრმა მნიშვნელობა აქვს იოგას პრაქტიკისთვის, რადგან გვიბიძგებს შევისწავლოთ საყრდენი ფორმის ცვლილების სტრუქტურა. ამ ორი ღრუს უკანა კედელი — ხეხემალი. აი, რატომ არის სუნთქვა და ხერხემლის მოძრაობა ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებული: ხერხემლის მოშვება არის ფორმის იმგვარი ცვლილება, რომელიც ამცირებს გულმკერდის ღრუს მოცულობას (ამოსუნთქვა)და ხერხემლის გაჭიმვა ფორმის იმგვარი ცვლილებაა, რომლის დროსაც გულმკერდის ღრუ ფართოვდება (შესუნთქვა). გარდა ამისა, როგორც მოგვიანებით დავინახავთ, სუნთქვის მექანიზმის მუსკულატურა იგივეა, რაც პოსტურალური საყრდენი. პასუხი ‘მცდარი შეხედულება #1’-ზე: სუნთქვის პროცესი კონტექსტურად მიმდინარეობს გრავიტაცია, პოზა, აქტივობა, ჩვევა და განზრახვა ზოგიერთი იმ ფაქტორთაგანია, რომლებიც სხეულის (სუნთქვით) ღრუებში ფორმის ცვლილებებს იწვევენ. იმის თქმა, რომ არსებობს ფორმის ცვლილების მხოლოდ ერთი სახის სწორი შაბლონი, როგორიცაა მუცლის გამობურცვა, სუნთქვის პროცესის აბსტრაჰირებაა იმ რეალობიდან, რომლითაც სუნთქვაა გამოწვეული. რადგან თითოეული ადამიანის სხეული ჩართულია ბევრი სახის აქტივობაში იმ პლანეტაზე, რომელსაც მიზიდულობის ძალა აქვს. სუნთქვითი ვარჯიშების მიზანი ჩვეული, დისფუნქციური შეზღუდვებისგან გათავისუფლებაა და პირველი, რისგანაც უნდა გავათავისუფლოთ სუნთქვა, არის ის იდეა, რომ არსებობს რაიმე ერთი სახის სწორი სუნთქვა. ინტეგრირებული სუნთქვა ნიშნავს, რომ სუნთქვის მექანიზმს შესწევს უნარი, უპასუხოს იმ მოთხოვნილებებს, რომლებიც ჩნდება სხვადახვა სახის სიტუაციაში და იმ აქტივობების დროს, რომლითაც ყოველდღიურად ვართ დაკავებულნი. სუნქვისას ფორმის ცვლილება ხდება სამგანზომილებიან სივრცეში ფილტვებს უკავიათ გულმკერდის ღრუს გარკვეული სივრცე და როდესაც ისინი ფორმას იცვლიან, ცვლილება სივრცეში სამგანზომილებიანი მიმართულებით ხდება. უფრო ზუსტად, შესუნთქვის დროს ფილტვები ფართოვდება როგორც ზემოთ, ქვემოთ და განზე, ისე წინა და უკანა მიმართულებით, ხოლო ამოსუნთქვის დროს ფილტვების მოცულობა ყველა ჩამოთვლილი მიმართულებით მცირდება. რადგანაც გულმკერდის ღრუს ფორმის ცვლილება პირდაპირ კავშირშია მუცლის ღრუს ფორმის ცვლილებასთან, აგრეთვე, შეიძლება ვთქვათ, რომ მუცლის ღრუც სამ განზომილებაში იცვლის ფორმას (და არა მოცულობას). მუცელი შეიძლება შეიზნიქოს ან შეიკუმშოს როგორც ზემოთ, ქვემოთ და გვერდებიდან, ისე წინიდან და უკნიდან. ცოცხალ, მსუნთქავ ორგანიზმში შეუძლებელია მკერდის ღრუს ფორმის ცვლილება ისე,რომ მუცლის ღრუმ არ შეიცვალოს ფორმა. სწორედ ამიტომ აქვს მუცლის ღრუს მდგომარეობას დიდი გავლენა სუნთქვის ხარისხზე, ხოლო ხარისხიან სუნთქვას — მუცლის ღრუს ორგანოების ჯანმრთელობაზე. იმისთვის, რომ გავიგოთ, თუ როგორ უზრუნველყოფს ეს ერთი კუნთი( დიაფრაგმა) სუნთქვის მოძრაობას, საჭიროა გავიგოთ, რას წარმოადგენს ის, სად მდებარეობს, როგორ და რასთან არის დაკავშირებული. რას წარმოადგენს დიაფრაგმა ნებისმიერი ანატმომიის წიგნი ამბობს, რომ დიაფრაგმა სუნთქვის მთავარი კუნთია. მოდით, უფრო ვრცლად განვიხილოთ, 3D მოდელირების სახით, რათა უფრო სიღრმისეული წარმოდგენა შევიქმნათ ამ ძალზედ მნიშვნელოვანი კუნთის შესახებ. „დიაფრაგმა ის ძირითადი კუნთია, რომელიც გულმკერდისა და მუცლის ღრუების ფორმის სამგანზომილებიან ცვლილებას იწვევს.“ დიაფრაგმის მდებარეობა დიაფრაგმა ანუ შუაძგიდი ტორსს ორ ნაწილად: გულმკერდისა და მუცლის ღრუებად ჰყოფს. მისი სტრუქტურა სხეულის საკმაოდ ფართო განყოფილებას მოიცავს: ზედა ნაწილი მესამე და მეოთხე ნეკნებამდე სივრცეს სწვდება, ხოლო ქვედა ნაწილი — წელის მესამე მალას. დიაფრაგმის ფორმა დიაფრაგმის ღრმა გუმბათისებური ფორმა მედუზას, პარაშუტს, მუზარადს ან სოკოს მოგვაგონებს. აღსანიშნავია, რომ დიაფრაგმის ამ ფორმას ის ორგანოები ქმნიან, რომლებიც მასშია მოქცეული ან მას ეყრდნობიან. ამგვარად ორგანოები მას ფორმას რომ არ ანიჭებდნენ, წინდასავით ჩაიფუშებოდა. აგრეთვე უნდა ითქვას, რომ დიაფრაგმას ასიმეტრიული ორმაგგუმბათისებური ფორმა აქვს, სადაც მარჯვენა ნაწილი უფრო მაღლაა აწეული, ვიდრე მარცხენა. ამის მიზეზი არის ღვიძლი, რომელიც მარჯვენა გუმბათს მაღლა სწევს, ხოლო მარცხენა გუმბათს გული სწევს დაბლა. დამაგრება და გადახურვა ფიქსირება: დიაფრაგმის ქვედა კიდეები მოთავსებულია სამ განსხვავებულ ზონაში: მკერდის ძვლის ქვემოთ, ნეკნების ძირში და წელის წინ. ეს სამი ზონა უზრუნველყოფს დიაფრაგმის მიმაგრების საშუალებას და ჩარჩოს. ამ სამაგრების ძვლოვანი ნაწილები მხოლოდ გულმკერდის უკანა ნაწილი და წელის პირველი სამი მალის წინა ნაწილია, ხოლო დანარჩენი სამაგრი ნაწილი რბილი ქსოვილებია (90%): ნეკნების ხრტილოვანი ქსოვილები მეექვსედან მეოთხემდე და წირისმაგვარი მყესები: მეათე ნეკნის ხრტილოვანი ნაწილიდან მე-11, მე-12 ნეკნამდე გარდამავალი და იქიდან ხერხემლამდე. შეერთება: დიაფრაგმის ყველა კუნთოვანი კონა ზემოთ მიემართება იმ პოზიციიდან, სადაც დამაგრებულია. საბოლოო ჯამში ეს კუნთოვანი კონები ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში მყესოვან ცენტრში გადადიან და ერთდებიან. დიაფრაგმის კავშირი ორგანოებთან დიაფრაგმის მყესოვანი ცენტრი წერტილია, რომელშიც შემაერთებელი ქსოვილები გარს აკრავს გულმკერდისა და მუცლის ღრუს ორგანოებს. ამ მნიშვნელოვანი სტრუქტურების სახელების დამახსოვრება მარტივია, რადგან სამივე მათგანი პ ასოზე იწყება: პლევრა — რაც ფილტვებს გარს აკრავს; პერიკარდიუმი — რაც გულს გარს აკრავს; პერიტონეუმი — რაც მუცლის ღრუს ორგანოებს აკრავს გარს. ყოველ ორგანოს გააჩნია მემბრანა, რომელშიც ის მჭიდროდ არის გახვეული და შიდა მემბრანა ეწოდება. შიდა მემბრანას კი თავის მხრივ გარს აკრავს გარე მემბრანა. სწორედ ამ გარე მემბრანების მეშვეობით შინაგანი ორგანოები დიაფრაგმაზე და მუცლისა და გულმკერდის ღრუს შიდა კედელზე არიან მიმაგრებული. მაშასადამე, ნათლად ჩანს, რომ ამ ღრუების ფორმის ცვლილებები დიდ ზეგავლენას ახდენენ იმ ორგანოების მოძრაობაზე, რომლებსაც ისინი შეიცავენ. სწორედ დიაფრაგმაა მათი მოძრაობის ძირითადი წყარო. აშკარაა, რომ ამ ორგანოების ჯანსაღ ფუნქციონირებასთან აგრეთვე დიდი კავშირი აქვს დიაფრაგმას. დიაფრაგმის მოძრაობა: ძირითადი მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ დიაფრაგმის კუნთოვანი კონები მიმართულია სხეულის ვერტიკალური ღერძის გასწვრივ (ზემოთ-ქვემოთ) და მათი კუნთური მუშაობის მიმართულებაც ეს არის. შეგახსენებთ, რომ მყესოვანი ცენტრი უძრავია და მხოლოდ კუნთოვანი კონების შეკუმშვაზე რეაგირებს. ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა კუნთი დიაფრაგის კონების შეკუმშვა აწვება მის სამაგრს და შეერთებას (მყესოვან ცენტრს და გულმკერდის ძირს). სწორედ ეს მოძრაობაა, რაც სუნთქვის დროს გულმკერისა და მუცლის ღრუების ფორმის ცვლილებას იწვევს სამ განზომილებაში. როგორც ნებისმიერი სხვა კუნთის შემთხვევაში მოძრაობასთან მიმართებით შეიძლება დაისვას შეკითხვა - ძირი მოძრაობს შუაგულისკენ თუ შუაგული — ძირისკენ. სხვანაირად რომ ვთქვათ, კუნთის რომელი ნაწილია სტაბილური და რომელი მოძრავი. დიაფრაგმის მოძრაობა: მობილური/სტაბილური დიაფრაგმის კუნთური მოძრაობა ხშირად მუცლის ზედა ნაწილის შეკუმშვასთან[4] არის ასოცირებული, რასაც ხანდახან „მუცლით სუნთქვას“ უწოდებენ, მაგრამ ასეთი რამ ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც დიაფრაგმის ძირი ანუ ნეკნები სტაბილურია (უძრავია) და შეერთება (მყესოვანი ცენტრი) მოძრავი. თუ მყესოვანი ცენტრი სტაბილური იქნება და ნეკნები თავისუფლად იმოძრავებს,დიაფრაგმის შეკუმშვა გულმკერდის ღრუს გაფართოვებას გამოიწვევს.[5] ეს არის „მკერდით სუნთქვა“, რაც ბევრს ჰგონია, რომ დიაფრაგმის ნაცვლად, სხვა კუნთებით ხდება. ეს მცდარი წარმოდგენა ქმნის არასწორ დიქოტომიას დიაფრაგმისეულსა და არადიაფრაგმისეულ სუნთქვას შორის. სამწუხარო მიზეზი ამ მცდარი შეხედულებისა იმაში მდგომარეობს, რომ სუნთქვითი ვარჯიშების სწავლის დროს მათი მასწავლებლები ეუბნებიან, რომ როდესაც სუნთქვის დროს მკერდი მოძრაობს, ამ დროს ისინი დიაფრაგმას არ იყენებენ, რაც სიმართლეს არ შეეფერება. დამბლის შემთხვევის გარდა დიაფრაგმა ყოველთვის მონაწილეობს სუნთქვის პროცესში. საკითხი მდგომარეობს იმაში, ეფექტიანად ვიყენებთ თუ არა დიაფრაგმას. თუ შევძლებდით დიაფრაგმის სტაბილიზაციის უზრუნველყოფით ყველა კუნთის მოდუნებას და საშუალებას მივცემდით ძირსაც და მყესოვან ცენტრს ერთმანეთის მიმართ თავისუფლად ემოძრავათ, მაშინ მკერდიც და მუცელიც ერთდროულად, სიმულატნურად იმოძრავებნდენ. ასეთი რამ იშვიათად ხდება, რადგან გრავიტაციის მდგომარეობაში მყოფი სხეულის მასის სტაბილიზაციის საჭიროება იწვევს სუნთქვის მასტაბილიზებელი კუნთების გააქტიურებას (რომლებიც, აგრეთვე, სხეულის დამჭერი კუნთებია) და შედეგად სუნთქვის ყველა ფაზის დროს ეს კუნთები სტაბილურად დაძაბული რჩება.[6] იმის შეცნობა, რომ დიაფრაგმას შეუძლია თავად უზრუნველყოს გულმკერდის მობილურობა სხვა დამხმარე კუნთების გარეშე, არის სუნთქვის ინტეგრირებული პროცესის გაგების მთავარი წინაპირობა იოგაში, განსაკუთრებით ეს ბანდჰებს ეხება. დიაფრაგმის ერთი და იგივე მოძრაობა უზრუნველყოფს მუცლისაც და გულმკერდის ღრუების მოძრაობას. სუნთქვის ის სპეციფიკური შაბლონები, რომლებიც იოგას ასანებში, ბანდჰებისა და სუნთქვითი ვარჯიშების დროს წარმოიქმნება, განპირობებულია არა დიაფრაგმის, არამედ სხვა კუნთების მუშაობით, რომლებიც უბრალოდ ფორმას უცვლიან ღრუებს. ამ პრინციპის უკეთესად გაგებისთვის მოვიყვანოთ მანქანისა და ძრავის მაგალითი. პასუხი მცდარი შეხედულება #2-ზე: დიაფრაგმა სამგანზომილებიანი ფორმის ცვლილების „ძრავია“ ძრავი მანქანის მთავარი მამოძრავებელია. ყოველგვარი მოძრაობა, რაც მანქანის მიერ სრულდება, ძირითადად ძრავის მუშაობით არის გამოწვეული. მსგავსად ამისა, მუცლისა და გულმკერდის ღრუების ფორმის სამგანზომილებიანი ცვლილება დიაფრაგმით არის გამოწვეული. იმის მტკიცება, რომ დიაფრაგმის მოძრაობას აუცილებლად მუცლის შეზნექა-ამოზნექა უნდა ახლდეს თან, ისევე არასწორია, როგორც იმის თქმა, რომ მანქანას მხოლოდ წინ შეუძლია გადაადგილება და თითქოს არსებობს სხვა წყარო უკან გადაადგილებისთვის. ეს შეცდომა, რომელიც ჩვენს არასწორ წარმოდგენაზე მეტყველებს მანქანის ძრავისა და გადაცემათა კოლოფის ურთიერთმიმართების შესახებ, სწორედ ასევე მცდარი წარმოდგენა სუნთქვასთან მიმართებით იმაზე მეტყველებს, რომ სუნთქვის მექანიზმი, კავშირი დიაფრაგმასა და დამხმარე კუნთებს შორის, არ გვესმის. მეტიც, მუცლის მოძრაობის სწორ სუნთქვასთან გაიგივება, ხოლო მკერდის მოძრაობისა — არასწორთან, ისეთივე გულუბრყვილო მტკიცებაა, როგორც იმის თქმა, რომ კარგი იქნებოდა თუ მანქანა მხოლოდ წინ იმოძრავებდა. უკუმიმართულებით მოძრაობის შესაძლებლობის გარეშე მანქანა უბრალოდ ჩიხში შევიდოდა, საიდანაც გამოსვლას ვერ შეძლებდა. პასუხი მცდარი შეხედულება #3-ზე: დამხმარე კუნთები „წარმართავენ“ სუნთქვას და არა ჰაერს რადგან დიაფრაგმა თავისუფალ მდგომარეობაში მოცულობის ცვლილებას იწვევს მუცლისა და გულმკერდის არეებში, სუნთქვის იზოლირება რომელიმე მიმართულებით მოითხოვს ამ მიმართულების კუნთურ ბლოკირებას. ამ პროცესს სუნთქვის „წარმართვას“ ვუწოდებ. ჩვენ მანქანას მიმართულებას ძრავის მეშვეობით არ ვაძლევთ. იმისთვის, რომ ძრავის ძალა ვაკონტროლოთ და მანქანა გარკვეული მიმართულებით წავიყვანოთ: გადაცემათა კოლოფი, მუხრუჭი, საჭე და ამორტიზაციაა საჭირო. სწორედ ასევე, ჩვენ არ წარვმართავთ სუნთქვას დიაფრაგმის მეშვეობით. როგორც მანქანის ძრავის შემთხვევაში, ჩვენ დიაფრაგმას მხოლოდ სიჩქარე/ხანგრძლივობის თვალსაზრისით ვაკონტროლებთ. იმისთვის, რომ სუნთქვის ძალა ვაკონტროლოთ და ის სპეციალური შაბლონის სახით წავიყვანოთ, საჭიროა დამხმარე კუნთების მონაწილეობა. დამხმარე კუნთები არის ის კუნთები, რომლებიც დიაფრაგმის გარდა მუცლისა და გულმკედის ღრუების ფორმის ცვლილებას იწვევს. სუნთქვის დამხმარე კუნთებია: მუცლის კუნთების ჯგუფი, ნეკნთაშუა კუნთების ჯგუფი, მკერდ-ლავიწ-დვრილისებრი (სტერნოკლეიდომასტოიდური) კუნთები, კიბისებური კუნთები, მკერდის მცირე კუნთი, წინა დაკბილული კუნთები და ბევრი სხვა კუნთი, რომლებიც მათ სტაბილიზაციას ახდენენ. მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, რომ დამხმარე კუნთები მხოლოდ სუნთქვის ფორმის ცვლილებას წარმართავენ და არა ჰაერს. მხოლოდ იმიტომ,რომ გულმკერდის გარკვეული ნაწილი უფრო მეტად მოძრაობს ვიდრე სხვა, არ ნიშნავს, რომ ამ ნაწილში უფრო მეტი ჰაერი შედის ვიდრე ქვედა ნაწილში.[7] თუ ბრონქული ხის სტრუქტურას დავაკვირდებით, ფილტვების ქსოვილების ვენტილაციის სქემას დავინახავთ. ეს სულაც არ არის დამოკიდებული მუცელი/გულმკერდის ფორმის ცვლილების შაბლონზე. ამ შეცდომაში იმიტომ შევდივართ, რომ გრძნობის დონეზე ვერ ვაცნობიერებთ კარგად, რა ხდება ამ დროს ფილტვის ქსოვილებში და ვეყრდნობით კუნთების მოძრაობების შედეგად დაკვირვებას, რაც იმის საბაბია, რომ ეს ორი ერმანეთში ავურიოთ. პასუხი მცდარი შეხედულება #4-ზე: ჯანსაღი სუნთქვა ნახშიროჟანგის (CO2) აქტივობასა და დონეზეა დამოკიდებული ჩვენი სუნთქვის ფორმა, სიღრმე, რიტმი და მოცულობა ანარეკლია ჩვევის, ვარჯიშების, მიზნების, სხეულის პოზიციის და გონების მდგომარეობის. ეს არის მცირე ჩამონათვალი იმ მრავალ მიზეზს შორის, რაც სუნთქვაზე ახდენს გავლენას. სუნთქვაზე არასწორი წარმოდგენა შესაძლოა გახდეს სუნთქვის გართულების მიზეზი, რასაც ხშირად ვაკვირდები, როგორც იოგა თერაპისტი. ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული შაბლონი, რომელსაც ხშირად ვხედავ ნავარჯიშებ იოგებში, არის ნელი უჯჯაი სუნთქვის გაკეთება მაშინაც კი, როდესაც სამკურნალო საწოლზე წვებიან. რადგან სუნთქვის ეს შაბლონი ვერტიკალურ საყრდენთან არის დაკავშირებული, ხშირად ვეკითხები, რატომ აკეთებენ უჯჯაის, როდესაც ამ დროს ჰორიზონტალური მოშვება უფრო მისაღებია. ისინი ამბობენ, რომ ამას ვერც აცნობიერებენ და ავტომატურად აკეთებენ. ამ ჩვევის მოშლა ასე ადვილად არ შეუძლიათ. ეს შაბლონი გამოწვეულია იმით, რომ იოგას სამყაროში გავრცელებულია მოსაზრება, რომ სუნთქვა ყოველთვის ღრმა და სრული უნდა იყოს. ეს აბსურდული მოსაზრება, ალბათ, გაცილებით მეტ დარღვევებს იწვევს, ვიდრე რომელიმე სხვა, რაც კი გამიგია. დააკვირდით ამ მომენტში თქვენს სუნთქვას, ღრმა არის თუ ზედაპირული? სანამ სიარულს ან სირბილს დაიწყებთ, პასუხი იქნება მშვიდი.[8] ამის მიზეზი ის არის, რომ დასვენებულ მდგომარეობაში ჭარბი ჟანგბადის მოხმარების საჭიროება არ არის და მეტაბოლური აქტივობისთვის მინიმალური საწვავიც საკმარისია. დიახ, იოგაში ჩვენ, ღრმა სუნთქვაში ვვარჯიშობთ და სხვადასხვა უჩვეულო სუნთქვის მეთოდებსაც ვიყენებთ, მაგრამ ყველაფერ ამას თავისი მიზეზები აქვს, რაც სუნთქვის მექანიზმის სრული პოტენციალის ათვისებას და იმ არასწორი ჩვევების მოშლას უნდა ემსახურებოდეს, რაც სუნთქვის დროს ხელისშემშლელ ფაქტორს წარმოადგენს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, პრანაიამის (უჩვეულო სუნქვის შაბლონების) პრაქტიკა ჩვეულებრივი სუნთქვის აღდგენისთვის არის (იმ დროს, როდესაც სპეციფიკურ, ცნობიერ სუნთქვას არ მივმართავთ). ნორმალური სუნთქვა, ფიზიოლოგიური პროცესი და საშუალებაა იმისთვის, რომ ორგანიზმის მეტაბოლური მოთხოვნილებები შესაბამისად დაკმაყოფილდეს. რადგან ჩვენი მეტაბოლური აქტივობა იცვლება, მის შესაბამისად უნდა იცვლებოდეს სუნქვის შაბლონი. თუ ორგანიზმს არ აქვს უნარი, რომ ამგვარი ცვლილებების დროს წარმოქმნილ ნებისმიერ მოთხოვნილებებს უპასუხოს, მაშინ ეს სუნთქვის დარღვევად უნდა მივიჩნიოთ. ავტორიტეტი სუნთქვის დარგში რობერტ ფრიდი ნორმალურ სუნთქვას მის მოცულობასა და რიტმთან აკავშირებს: „იმ მოცულობას, რომელიც ფილტვებში შედის თითოეული შესუნთვა-ამოსუნთქვის ციკლის დროს, სუნთქვის მოცულობა ეწოდება. ფილტვების ერთწუთიანი ვენტილაცია სუნთქვის მოცულობას წარმოადგენს წუთში. ერთწუთიანი მოცულობის ცვლილება ყოველთვის ახდენს ზეგავლენას მეტაბოლიზმზე, ინდივიდის ჯანმრთელობაზე. მაღალი წუთ/მოცულობა აქტივობას შეესაბამება, ხოლო დაბალი — დასვენების მდგომარეობას. ხშირი სუნთქვა მაღალი წუთ/მოცულობაა მაშინ, როცა ნელ სუნქვას დაბალი წუთ/მოცულობა შეესაბამება.“[9] ეს ურთიერთდამოკიდებულება სუნთქვის მოცულობასა და რიტმს შორის მჭიდროდ არის დაკავშირებული მეტაბოლიზმთან იმდენად, რომ დასვენებულ მდგომარეობაში წუთ/მოცულობის გაზომვით ჩვენ ადამიანის წონის ვარაუდიც კი შეგვიძლია. რადგან წონა იმის ინდიკატორია, თუ რამდენი უჯრედისთვის იქნება საჭირო ჟანგბადი დროის გარკვეულ მონაკვეთში, ხოლო წუთ.მოცულობა იმას განსაზღვრავს, თუ როგორ რეაგირებს ორგანიზმი ჟანგბადით მომარაგებისთვის. ფრიდი განაგრძობს: „სწორედ ამიტომ განუსაზღვრელმა ნელმა ან სწრაფმა სუნთქვამ, მაღალმა ან დაბალმა წუთ/მოცულობამ შეიძლება პრობლემები გამოიწვიოს ან პრობლემის მაჩვენებელი იყოს. ის გვეუბნება, რომ სხეული რაღაც უჩვეულოს, შეუსაბამოს კომპენსირებას ახდენს.“[10] ამ გადმოსახედიდან თუ შევხედავთ, ყოველთვის ღრმა და ნელი სუნთქვა სხვა არაფერია, თუ არა მეტაბოლიზმის ქაოსი. მსგავსად ამისა, ყბადაღებული საუბარი იმის შესახებ, რომ იოგურმა სუნთქვამ მაქსიმალურად მეტი ჟანგბადის ათვისება და ნახშიროჟანგის გამოდევნა უნდა უზრუნველყოს, აგრეთვე მცდარია. ამგვარი „გმირობის ჩადენა“ მართლა რომ შეგვძლებოდა, მაშინ იოგური სუნთქვა ჰიპერვენტილაცია იქნებოდა, რაც იმგვარ ფიზიოლოგიურ მდგომარეობას ნიშნავს, როდესაც სისხლი ზედმეტი რაოდენობის ჟანგბადს შეიცავს და არასაკმარისი რაოდენობის ნახშიროჟანგს. ეს ხდება მაშინ, როდესაც ჩვენ CO2-ს „გამოვდევნით“ ანუ, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩვენი ორგანიზმის წუთ/ მუცულობა მეტ ნახშიროჟანგს გამოისუნთქავს, ვიდრე მეტაბოლიზმის მიერ არის წარმოებული. რატომ არის ეს ასეთი პრობლემა? განა CO2 ნარჩენი აირი არ არის?. თუ ნარჩენია, რაც უფრო მეტს გამოვისუნთავთ უკეთესი არ იქნება? და რაც უფრო მეტ ჟანგბადს მივიღებთ უკეთესი არ იქნება ორგანიზმის გამოკვებისთვის? საქმე არც ასე მარტივადაა. რამდენადაც ჟანგბადი ორგანიზმისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია, ისე ზედმეტი რაოდენობით ტოქსიკურია (მომწამლავია). ის დაწვავდა (დაჟანგავდა) ორგანიზმის ქსოვილებს, ისე რომ სხეულს არ ჰქონოდა დამცავი მექანიზმი. რა შეიძლება ვთქვათ ‘ნარჩენ აირზე“ — ნახშიროჟანგზე? ორგანიზმი იმგვარად არის მოწყობილი, რომ სუნთქვის მთელ პროცესს CO2 მართავს: იმ იმპულსით დაწყებული, რომლის მეშვეობითაც ორგანიზმში ჰაერი შედის, ქიმიური ბალანსისა და ჟანგბადის ქსოვილებში გადანაწილების ჩათვლით, ამ პროცესში ნახშიროჟანგის როლი თავიდან ბოლომდე უმნიშვნელოვანესია. მშვიდად შეისუნთქეთ... ამოისუნთქეთ... და დაელოდეთ. კვლავ დაელოდეთ... ის, რასაც ახლა გრძნობთ დაკავშირებულია CO2-ის ზრდასთან სისხლში, რომელიც სიგნალებს უგზავნის თავის ტვინში მდებარე სუნთქვის ცენტრს რათა დიაფრაგმის ნერვის მეშვეობით ელექტრული სიგნალები გააგზავნოს დიაფრაგმის შეკუმშვისთვის. გარდა ამისა CO2-ს არსებობა სისხლში უზრუნველყოფს ჰემოგლობინის მიერ ორგანიზმის ქსოვილებში ჟანგბადის მიწოდებას. CO2 ზედმეტად რომ „გაგვეფლანგა“ სისხლის მჟავე ბალანსიდან ზედმეტ ტუტე ბალანსისკენ გადაიხრებოდა. როდესაც ეს ხდება ჰემოგლობინში დიდი რაოდენობით ჟანგბადი რჩება და მისი ათვისება ქსოვილებში ვერ ხდება. ასეც რომ მოხდეს, ჭარბი ჟანგბადი მივიღოთ და ნახშიროჟანგი ზედმეტად გამოვდევნოთ, მიღებული ჟანგბადი მაინც სისხლში დარჩება და მისი ათვისება ქსოვილებში ვერ მოხდება, რისი მიზეზიც ჰემოგლობინი იქნება, რომელიც შეიკავებს ჟანგბადს. თუ ამ კუთხით შევხედავთ, ჰიპერვენტილაცია პარადოქსალური მდგომარეობაა, სადაც ჭარბი რაოდენობის ჟანგბადი სისხლის ნაკადშია, თუმცა ქსოვილებში მათი ნაკლებობაა.[11] საინტერესოა აღინიშნოს,რომ ჰიპერვენტილაცია სისხლის ქიმიურ შემადგენლობასთან არის დაკავშირებული და არა სუნთქვის რომელიმე შაბლონთან, იქნება ეს სწრაფი თუ ზედაპირული სუნთქვა. ჰიპერვენტილაცია შესაძლებელია გამოწვეული იქნას როგორც ნელი და ღრმა სუნთქვით, ისე სწრაფი და ზედაპირული სუნთქვით. ამისთვის საჭიროა მხოლოდ წუთ/მოცულობა აღემატებოდეს სხეულის უნარს ჩაანაცვლოს გამოდევნილი ნახშიროჟანგი. ანატომიური რეალობის ცოდნის შუქზე იოგას ერთი შეხედვით უწყინარი ინსტრუქცია,რომ რაც შეიძლება მეტი ნახშიროჟანგი გამოვდევნოთ ისე, რომ მაქსიმალურად მეტი ჟანგბადი ავითვისოთ, სულაც არ ჩანს ასეთი უწყინარი. სწორი ახსნა იმის საწინდარია, რომ ორგანიზმში ნორმალური რაოდენობის O2 და CO2 შენარჩუნდეს. შეჯამება და პერსპექტივა ანატომიისა და ფიზიოლოგიის შესწავლა გვეხმარება იმ შეცდომების გამოვლენაში, რომლებიც თანამედროვე იოგაში გვხვდება. თუმცა ასევე, იმ ღრმა სიბრძნის დანახვაშიც გვეხმარება, რაც ამ ტრადიციულ სწავლებაშია. ჩემი მასწავლებლის ტ.კ.ვ. დესიკაჩარის და მისი მამის ტ.კრიშნამაჩარიას იოგა თერაპიის ტრადიციაში ბევრი ნიშანია იმისა, რომ მათ ზემოთხსენებული საკითხები კარგად ესმოდათ. კრიშნამაჩარიას მიდგომა, რომ პრაქტიკა ყოველთვის ინდივიდზე უნდა იყოს მორგებული, ნათლად მიუთითებს, რომ პოზებისა და სუნთქვის ტექნიკები კონტექსტიდან გამომდინარე უნდა შესრულდეს. კონტექსტის უგულვებელყოფას (მცდარი შეხედუება #1) რისკამდე მივყავართ და იოგა თერაპია შეიძლება უფრო საზიანოც იყოს, ვიდრე სასარგებლო. კრიშნამაჩარია ამბობდა, რომ არსებობს მხოლოდ ერთი მამოძრავებელი პრინციპი, — სასიცოცხლო ენერგია, — რომელიც ვლინდება სუნთქვის — პრანის — სახით. ის ამტკიცებდა, რომ კუნდალინი პოზიტიური ენერგია კი არ არის, არამედ პრანის საწინააღმდეგოა. ამით მისი სწავლება სხვა სკოლების სწავლებებისგან განსხვავდებოდა, რომლებიც დიქოტომიას ქმნიან „მიწიერ“ პრანას შორის, რომელიც სხეულის მამოძრავებელია და „სულიერ“ კუნდალინს შორის, რომელიც ჩვენს სულს ათავისუფლებს. ეს იმ დაკვირვებას მოგვაგონებს, რომ დიაფრაგმის მოძრაობა პრანის ფიზიკური გამოვლინებაა და არსებობს მხოლო ერთი ფორმა სუნთქვისა — დიაფრაგმული. და არა: სწორი/არასწორი, მუცლის/მკერდის, დიაფრაგმის/არადიაფრაგმის დიქოტომიები, რომლებიც კვლავაც განაგრძობენ არსებობას (მცდარი შეხედულება #2). დესიკაჩარ/კრიშნამაჩარიას სწავლების ტრადიციის ერთ-ერთი განმასხვავებელი გახლავთ „ზემოდან-ქვემოთ“ სუნთქვა, რაც გულმკერდიდან დაწყებული მუცლამდე გაჭიმულ შესუნთქვას გულისხმობს. წარსულში ეს პირიქით ჟღერდა „ქვემოდან-ზემოთ“, ფილტვები ჯერ ქვემოთ უნდა ავსებულიყო და შემდგომ ზემოთ. მას შემდეგ კი, რაც ბრონქული ხის ანატომიური აგებულება ვიცით, ნათელია, რომ ფილტვების ავსება ქვემოდან ზემოთ შეუძლებელია (მცდარი შეხედულება #3) და „ზემოდან-ქვემოთ“ სუნთქვა კი სუნთქვის ანატომიის მარტივი სქემით აიხსნება. სუნთქვის ეს მიმართულება აგრეთვე დაკავშირებულია რესპირაციისა და ზურგის საყრდენის კავშირთან პრანასა და აპანასთან. და ბოლოს, სუნთქვის მოთავსებით ასანა, პრანაიამა და მედიტაციას შორის კრიშნამაჩარია/დესიკაჩარმა საშუალება მოგვცა ტრანსფორმაციისა და უკუგების მისაღებად თავად ჩავსწვდომოდით ჩვენი სისტემის ფუნქციონირების წიაღს. თუ ჩვენს სუნთქვას საკუთარ მასწავლებლად და წინამძღოლად მივიჩნევთ, მაშინ შესაძლებლობა მოგვეცემა საკუთარი ფიზიოლოგიის იოგას პრაქტიკით დაბალანსებისა. სუნთქვაზე კონცენტრირება საშუალებას გვაძლევს აღმოვაჩინოთ უმცირესი ცვლილება და მოვახდინოთ მასზე რეაგირება, თუ დავინახავთ, რომ სუნთქვის შაბლონი ცვლილებას მოითხოვს (მცდარი შეხედულება #4). იმედი მაქვს, რომ ანატომიური პრობლემების ეს მოკლე მიმოხილვა ხელს შეუწყობს სუნთქვის თემაზე დისკუსიის წამოწყებას, რაც, საბოლოო ჯამში, მეთოდის გაუმჯობესებას და ცოდნის გაღრმავებას გამოიწვევს იოგა თერაპიის სწავლების პროგრამებში. [1] Light on Pranayama, by B.K.S. Iyengar, (New York: Crossroad, 1981) p. 21 [2] The Psychology and Physiology of Breathing by Robert Fried Ph.D. (New York: Plenum Press 1993) p. 34 [3] ibid: Fried p. 29 [4] insertion (the central tendon) is mobile. 5 თუმცა მასწავლებლებისუმეტესობაამბობს, რომ დიაფრაგმის მოძრაობა მუცლის „გაბერვაა“, რაც არასწორია, რადგან მუცლის ღრუ არ იცვლის მოცულობას, არამედ მხოლოდ ფორმას.მაშასადამე, უფრო ზუსტი იქნება, თუ ვიტყვით, რომ ეს მოძრაობა არის მუცლის ამობურცვა მსგავსად იმისა,როგორც წყლით სავსე ბუშტი თუ მას ერთი მხრიდან შევკუმშავთ, მორე მხარეს გამოუბურცება. [5] ეს მოხდება, თუ ჩვენ შესუნთქვისას მულა ბანდჰას გავაკეთებთ. [6] ამით აიხსნება ის, თუ რატომ სუნთქავენ ჩვილები მთელი მოცულობით. რადგან ისინი ჯერ არ დგანან. [7] ეს მხოლოდ ჩვეულებრივ სუნთქვას ეხება განხვავებით იმ პრობლემისა, როდესაც ფილტვი ქრონიკულად არის შეკუმშული ტრავმის, დაავადების ან ჩვევის გამო, რაც ფილტვის ელასტიურობაზე ახდენს გავლენას და მის უნარზე — მთლიანად გაიშალოს. [8] თუ თქვენი სუნთქვა არ არის მშვიდი, ეს ფორიაქზე ან მეტაბოლურ დარღვევებზე მიუთითებს. [9] Breathe Well, Be Well by Robert Fried, Ph.D: .John Wiley and Sons, 1999 p. 24 [10] 11 ibid. p. 24 [11] ამ მიზეზის გამო ადამიანებს, რომლებსაც პანიკური შეტევა აქვთ, ურჩევენ პარალდის პარკში სუნთქვას, რისი მიზეზიც სისხლში ნახშიროჟანგის სწრაფი აწევაა, რაც სწრაფი სუნთქვის მეშვეობი გაიფლანგა.

© 2016 იოგას ფედერაცია