სვამი ვიშნუდევანანდამ იოგას სწავლება ხუთ ძირითად პრინციპამდე დაიყვანა. ეს ის პრინციპებია, რომლებიც ადამიანის ფიზიკურ, მენტალურ და სულიერ ზრდას უწყობენ ხელს.
პოზიტიური აზროვნება და მედიტაცია
უმნიშვნელოვანესია იმის გაცნობიერება, რომ ჩვენ ვართ ის, რასაც ვფიქრობთ, ამიტომ ადამიანისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია, თავისი ფიქრები პოზიტიურ, კრეატიულ ვიბრირებად ტალღებად გარდაქმნას და ამ გზით მოუტანოს სხეულს ჯანმრთელობა, ხოლო გონებას - სიმშვიდე. ფიქრების გარდაქმნის პროცესზე მუშაობა, ხშირ შემთხვევაში საკმაოდ დიდ ძალისხმევას მოითხოვს. პოზიტიური მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბება შესაძლებელია ვედანტას ფილოსოფიის შესწავლით. გონების კონტროლის მექანიზმების სრულყოფისთვის კი საჭიროა, რეგულარული მედიტაცია.
ტბის ზედაპირი თუ უძრავი და მშვიდია, ფსკერს გაკრვევით დავინახავთ, მაგრამ ტალღებით ამღვრეულ წყალში ამას ვერ მოვახერხებთ. ანალოგიური პრინციპით - თუ გონების სიმშვიდეს ფიქრები და სურვილები არ ამღვრევს, შეგვიძლია თვალი შევავლოთ ჩვენს ჭეშმარიტ და ყოვლისმომცველ „მეს“. აი, ამას ეწოდება იოგა.
მენტალური მექანიზმების გაკონტროლება ორნაირად შეიძლება: შინაგან და გარეგან სამყაროებზე კონცენტრირებით. ის, რაც შინაგანი დაკვირვების ობიექტად იქცევა გამთლიანებული „მე“ ანუ სუფთა ცნობიერებაა. ყველაფერი დანარჩენი, შეიძლება, გარეგანი ფოკუსირების სფეროში მოექცეს.
ავიღოთ, გოლფის მაგალითი: იმ დროს, როცა მოთამაშე ბურთის ჩასაგდებად არის მობილიზებული, ყველა სხვა ფიქრი იკლებს და ჩერდება. თამაშით მოგვრილი სიამოვნებაც კონცენტრაციის ხარისხის პირდაპირპროპორციულია: მოთამაშე იმით კი არ არის კმაყოფილი, რომ ოთხმოცჯერ ჩააგდო ბურთი მიზანში, არამედ იმით, რომ ოთხმოცჯერ შეძლო კონცენტრაციის შეუდარებელი ხარისხითვის მიეღწია. ამ დროს ხომ ყველანაირი პრობლემა და დარდი დავიწყებას მიეცემა.
კონცენტრაცია მენტალური უნარია, და ამდენად, ის ნებისმიერ ადამიანს გააჩნია. არაფერი ექსტრაორდინალური ან მისტიკური ამაში არ არის. მედიტაცია არ არის ის, რაც იოგას სპეციალისტმა / იოგმა (?) უნდა გვასწავლოს. ჩვენ ისედაც, ბუნებრივად შეგვიძლია არასასურველი ფიქრებიგან გათავისუფლება/ფიქრების დაბლოკვა და როგორც წესი, ამას გარე საგებსა თუ მოვლენებზე კონცენტრირებით ვახერხებთ. განსხვავება მხოლოდ იმაშია, რომ პოზიტიური მედიტაცია ექსტრავერტულის მაგივრად, ინტროვერტული პროცესია.
როდესაც გონება სრულად არის კონცენტრირებული, დრო ისე შეუმჩნევლად გადის, თითქოს, არც არსებობს. საკმარისია, გონების კარგი მობილიზება და დრო საერთოდ აღარ იარსებებს! დრო მენტალური მოდიფიკაციაა და მეტი არაფერი. სივრცე, დრო და მიზეზშედეგობრივობა — გონების შექმნილი ფენომენებია.
მენტალური ბედნიერება, ანუ ნებისმიერი ბედნიერება, რომელიც მენტალური აქტივობით მიიღწევა შეზღუდული, წარმავალი და დროებითია. იმისთვის, რომ სიმშვიდის აბსოლუტური და ხანგრძლივი განცდა დაგვეუფლოს, საჭიროა, გონება დავაოკოთ და კონცენტრირების ძალით მენტალური პროცესების მიღმა გავიდეთ.
ასე, რომ თუ მთელს ჩვენს ყურადღებას შინაგანი „მე“სკენ წარვმართავთ, შევძლებთ მედიტაციის მდგომარეობაში შესვლას.
მედიტაციის ტექნიკა
მედიტაციის აღწერა ისევე შეუძლებელია, როგორც ბრმა ადამიანთან ფერებზე საუბარი. ნებისმიერი გამოცდილება დროის, სივრცისა და კაუზალობის ჩარჩოებშია მოქცეული. ნორმალური ადამიანის ცნობიერება ამ საზღვრებს ვერ სცდება.
გამოცდილება, რომელიც წარსულის, აწმყოს და მომავლის კატეგორიებით განიხილება დასაზღვრულია და ტრანსცენდენტულობა არ ახასიათებს. ზოგადად, დროის კონცეფცია გამუდმებული ცვალებადობის გამო, ილუზორულია. აწმყო განუზომლად პატარა და მოუხელთებელია ჩვენთვის, მაგრამ მედიტაციურ მდომარეობაში არც წარსული და არც მომავალი აღარ არსებობს. რჩება მხოლოდ მარადიული „აქ და ახლა“, მარადიული აწმყო, რომელშიც ნამდვილი „მე“ თავის თავს ცნობს.
ასეთ კონდინციასთან ყველაზე ახლოს ძილის მდგომარეობა დგას - როცა მიზეზშედეგობრივი კავშირები ირღვევა და დრო და სივრცე, ჩვეულებრივი გაგებით, აღარ არსებობს. გარკვეული მსგავსების მიუხედავად, ძილი და მედიტაცია ძალიან განსხვავდებიან ერთმანეთისგან. მედიტაცია ადამიანის ნებელობით მართული პროცესია და ფსიკიქაში დიდი ცვლილებების გამოწვევა შეუძლია. მედიტატორი მენტალურ რხევებს იმორჩილებს და გონებისთვის სიმშვიდე მოაქვს.
მედიტაცია ხელს უწყობს ორგანიზმის ანაბოლიზმს: აძლიერებს ზრდა-განახლების დინამიზმს და ამცირებს კატაბოლურ პროცესებს. ჩვეულებრივ, ანაბოლური პროცესები 18 წლამდე მძლავრობს. 18დან 35 წლამდე ანაბოლური და კატაბოლური ერთმანეთს აბალანსებს, ხოლო 35წლის შემდეგ კატაბოლური პროცესები ხდება დომინანტური. უჯრედების თანდაყოლილი რეცეპტუალობის (ანუ მიმღეობითი ბუნების) გამო, მედიტაციას შეუძლია კატაბოლური პროცესები შეაფერხოს:
თითოეულ უჯრედს ინსტინქტური ქვეცნობიერი მართავს. უჯრედებს ორივენაირი - ინდივიდუალური და კოლექტიური ცნობიერება გაააჩნიათ. როდესაც ფიქრები და სურვილები ჩვენს ორგანიზმში იღვრება უჯრედები აქტიურდებიან და საერთო მოთხოვნას ემორჩილებიან. მეცნიერულად დამტკიცებულია, რომ პოზიტიური ფიქრები ორგანიზმის უჯრედებზე პოზიტიურ ზეგავლენას ახდენს. მედიტაცია გონების პოზიტიურ მდგომარეობას ხანგრძლივი დროის მანძილზე უზრუნველყოფს და ამიტომ არის, რომ ორგანიზმის უჯრედები გაახალგაზრდავებას და განახლებას განიცდიან.
მედიტაციის სწავლა ისევე წარმოუდგენელია, როგორც ძილის. ადამიანი თავისთავად გადადის/ვარდება ორივე მდგომარეობაში. არსებობს რამდენიმე საკითხი, რომელიც მედიტაციის ტექნიკას და საფეხურებს შეეხება:
14 რეკომენდაცია მედიტაციისთვის
- სასურველია, მედიტაციისთვის შერჩეული დრო და ადგილი არ შევცვალოთ.
- ყველაზე ეფექტური დღის მონაკვეთები განთიადი და დაისია. ამ პერიოდებში ატმოსფერო განსაკუთრებული ენერგიით იმუხტება.
- კარგი იქნება, თუ მედიტაციისთვის ცაკლე ოთახს გამოყოფთ. განმეორებითი პრაქტიკების ხარჯზე თქვენი სამედიტაციო სივრცე ჰარმონიული ვიბრაციებით განიმსჭვალება და ყოველი ხელახალი შესვლისას იქ დაბუდებულ სიმშვიდეს იგრძნობთ.
- დავსხდეთ პირით აღმოსავლეთის ან ჩრდილოეთის მხარეს. ფეხები გადავაჯვარედინოთ, ხერხემალი და კისერი სწორად დავიჭიროთ და ვეცადოთ, ზედმეტად არ დავძაბოთ სხეულის ნაწილები.
- სანამ დავიწყებდეთ, ვუბრძანოთ გონებას, გაჩუმდეს. დავივიწყოთ წარსული, აწმყო და მომავალი.
- დავარეგულიროთ სუნთქვა. სუნთქვის პროცესში მთელი დიაფრაგმა ჩავრთოთ. ასეთი სახის ღრმა სუნთქვა ტვინს საჭირო ჟანგბადით მოამარაგებს. პირველი ხუთი წუთის შემდეგ სუნთქვა ისევ ნელი და შეუმჩნებელი გავხადოთ.
- რიტმულად ჩავისუნთქოთ და ამოვისუნთქოთ 3-3 წამის ხანგრძლივობით. სუნთქვის რეგულაცია პრანის - იგივე სასიცოცხლო ენერგიის ნაკადის რეგულაციას უწყობს ხელს.
- თავისუფლება მივცეთ გონებას. თავიდან აზრიდან-აზრზე იხტუნავებს, მაგრამ პრანის ნაკადის მატებასტან ერთად, უფრო და უფრო კონცენტრირებული გახდება.
- გონების სიმშვიდე დაძალებით არ მიიღწევა. თუ გადამეტებულ ძალისხმევას გამოვიჩენთ, უკუშედეგს მივიღებთ: ტვინში ისეთი ტალღები გააქტიურდებიან, რომლებიც მედიტაციის პროცესს შეაფერხებენ.
- შევარჩიოთ ფოკუსირების წერტილი. აჯნა ჩაკრაზე (ადგილი წარბებს შორის) იოლად მოახდენენ კონცენტრაციას ის ადამიანები, რომლებიც ინტელექტუალური მონაცემებით არიან დაჯილდოვებულნი. უფრო ემოციური ნატურებისთვის უმჯობესია, ასეთი წერტილი იყოს ანაჰატა, იგივე გულის ჩაკრა. აირჩიეთ ფოკუსირების ცენტრი და აღარ შეცვალოთ.
- თუ მედიტაციის დროს მანტრას იმეორებთ, შეათავსეთ სუნთქვის რიტმთან. თუ არ გაქვთ პერსონალიზირებული მანტრა, გამოიყენეთ „ომ“. თუ შეატყობთ, რომ თვლემა გერევათ, მანტრა ხმამაღლა წარმოთქვით. ერთხელ არჩეული მანტრა აღარ შეცვალოთ.
- მონოტონური განმეორება აზრის სუფთა ფორმებამდე მიგიყვანთ: ხმის ვიბრაცია ფიქრის ვიბრაციას გადაეჯაჭვება, სიტყვები აზრს დაკარგავენ და მანტრა ტელეპატურ ენაში ტრანსფორმირდება. აქედან კი წმინდა/სუფთა აზრი იბადება.
- პრაქტიკასთან ერთად დუალიზმი ქრება და მიიღწევა სამადჰი, იგივე ზეცნობიერი მდგომარეობა. დიდი მოთმინების გარეშე ცნობიერების მაღალი ფორმები არ მიიღწევა.
- სამადჰი ნეტარების და სრულყოფილების ისეთი მდგომარეობაა, როცა შემმეცნებელი, შესაცნობი და შეცნობილი ერთ მთლიანობად იქცევა.