როგორ უნდა გავიგოთ, რა არის ჩვენი ზღვარი მოქნილობის განვითარებაში, რომლის ფარგლებშიც ასეთი ვარჯიში ხერხემლის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა და მასში კომფორტის შეგრძნებას უკავშირდება.
რა არის ხერხემლის გაშლა და რით განსხვავდება უკანზნექისგან?
საერთოდ გაშლა ანატომიურად ნიშნავს სხეულის უკანა ზედაპირების ერთმანეთთან დაახლოებას. მაგალითად, ხერხემლის გაშლისას ზურგის ზედა და ქვედა ნაწილები ერთმანეთს უახლოვდებიან.
ხერხემლის გაშლას ხშირად უკანზნექს უწოდებენ, მაგრამ ხერხემლის უკან ზნექი, შესაძლებელია მისი გაშლის გარეშეც. წარმოვიდგინოთ ჩვეულებრივ ვდგავარ ფეხზე და უკან ვიხრებით. აქ ორი ვარიანტია: 1) ან დახრა ხერხემალში ხდება (ანუ მისი გაშლა, არტიკულაცია); 2) ან ხერხემალი უძრავია და უკან გაშეშებული ხერხემალი იხრება (აქ მოქმედება მენჯში და ფეხებში ხდება და არა ხერხემალში). ამიტომ ხერხემლის გაშლა უფრო ზუსტი ტერმინია, აღწერს ისეთი ასანების მოქმედებას, როგორებიცა: მშვილდი, კობრა, ხიდი, აქლემი და ა.შ. მაშასადამე, უკანზნექი აღწერს ხერხემლის უძრავად უკან დახრასაც და თავად ხერხემლის გაშლასაც, ჩვენი კი გაშლაზე ანუ თავად ხერხემლის არტიკულაციაზე ვსაუბრობთ.
რა არის ხერხემალი და სად არის მისი გაშლის ზღვარი?
ხერხემალი საყრდენი სისტემის ნაწილია და შეიძლება განვიხილოთ როგორც სახსრების სისტემა. ხერხემლის მალები ქმნიან სახსრებს, ხოლო ამ სახსრებს აქვს თავის გაშლის ზღვარი. სახსრები, როგორც მექანიზმი, შევადაროთ ანჯამებს. ზოგიერთი ანჯამა მეტად იშლება, ზოგი კი - ნაკლებად. წარმოვიდგინოთ მანქანის კარი, როდესაც მას გამოვაღებთ, რაღაც მომენტში ჩერდება და მეტად არ იღება, იმიტომ, რომ აქვს შემზღუდველი, რასაც წინააღმდეგობით ვგრძნობთ, სწორედ ასევე მალებსაც აქვს შემზღუდველი, რომლის იქითაც მექანიზმი ზიანდება. არსებობს საშუალო მონაცემები, ჯანმრთელ ხერხემალს რამდენი გრადუსით შეუძლია გაშლა, თუმცა, რადგან ეს მონაცემები საშუალოა, ზოგიერთი ბუნებით მოქნილი იქნება, ზოგიერთი კი - ნაკლებად.
ბევრს აქვს სურვილი, რომ განავითაროს მოქნილობა, მაგრამ არ იცის, სად გაჩერდეს და სად იტვირთება სახსრები. მოქნილობა აზარტულიც კია, როდესაც პოზის ლამაზად დემონსტირება ხდება. მაგრამ ჩვენს ლიმიტებს უნდა შევეგუოთ, თუ დაზიანება არ გვსურს, რა თქმა უნდა, დაზიანება შეიძლება არ მოხდეს ერთი ან ორი ვარჯიშით, მაგრამ თუ წლების განმავლობაში არასწორად ვაკეთებთ, მაშინ ეს გროვდება.
რაში მდგომარეობს მოქნილობის ვარჯიშის არსი?
თუ არსებობს სახსრის ჩამკეტები ანუ ზღვარი მაშინ რა უნდა გაიჭიმოს? ეს არის კუნთები და მყესები ანუ რბილი ქსოვილები. ეს იმას ნიშნავს, რომ ზღვრამდე მისვლაა საჭირო და მოუქნელობა იმასაც გულისხმობს, რომ კუნთები გასაჭიმია. წარმოვიდგინოთ მანქანის კარი, რომელსაც სხვა რაღაც ეწინააღმდეგება გაღებაში - ეს არის მოუქნელი კუნთები და მყესები, რაც არის ვარჯიშის სამიზნე, მათზე ზეწოლა დასაშვებია (სახსრებისგან განსხვავებით), ისინი გაიწელებიან და მოქნილობაც განვითარდება.
ახლა საკითხი ის არის, როგორ გავარჩიოთ კუნთები და მყესები გვიშლიან ხელს თუ სახსრების ზღვარია (რასაც უკვე არავითარ შემთხვევაში უნდა მივაწვეთ)?
შეგრძნებით და შეგნებით (მხოლოდ შეგრძნება არ კმარა)! თუ ატყობთ, რომ მაგალითად, ფეხდგომელა უკანზნექში (იხ. ფოტო) გვეჭიმება კუნთები: მუცლის პრესი და სხვა და ამავდროულად ატყობთ, რომ სახსრებს კიდევ შეუძლიათ გაშლა ისე, რომ წერტილოვან დატვირთვას არ გრძნობდეთ მალებზე, მაშინ ეს არის ის მდგომარეობა, სადაც შეგვიძლია მივაწვეთ და მეტად გავჭიმოთ. როდესაც ხერხემლის გაშლას ვაკეთებთ, ამ დროს იჭიმება სხეულის წინა ზედაპირები, ეს გაჭიმვა უნდა იყოს თანაბარი და ხერხემალშიც დატვირთვის შეგრძნებაც უნდა იყოს თანაბარი ანუ რომელიმე წერტილი ზედმეტად რომ არ იტყვირთებოდეს (გასაკუთრებით ადვილი დასატვირთია მოქნილი სახსრები, მაგალითად, წელის მე-4-5 მალა). რომ გავაერთიანოთ, სწორი გაჭიმვის მთავარი ნიშანია თანაბარი გაჭიმვის შეგრძნება მთელ ხერხემალზე, რომ სადმე არ იყოს მეტი დატვირთვა და რომ ატყობდეთ, რომ სახსრები უკიდურესობამდე კი არ მიგყავთ, არამედ მანამ აკეთებთ, სანამ ოდნავ კიდევ შეგიძლიათ, ე.ი. „გაღებული კარი ბოლომდე რომ არ მიარტყათ ჩამკეტს“.
რადგან ეს გავიაზრეთ, გადავიდეთ მთავარ ტექნიკაზე: ჩვენ ვთქვით, რომ ხერხემლის თანაბარ გაჭიმვას უნდა მივაღწიოთ, მაგრამ ხერხემლის სხვადასხვა მონაკვეთი ერთნაირად მოქნილი როდია. ამის მიზეზი ის არის, რომ კისრის, მკერდის და წელის მალებს განსხვავებული სტრუქტურა აქვთ, ასევე განსხვავებული სტრუქტურა აქვს ცალკეულ მალას: ზოგიერთი მათგანი გაშლაში უფრო მოქნილია, ზოგი - შებრუნებაში, ზოგი კი - მოხრაში და ა. შ.
ხერხემლის გაშლაში ყველაზე მოქნილი ზონაა კისერი (საშუალოდ 75 გრადუსი), შემდეგ - წელი (35 გრადუსი) და ბოლოს - გულმკერდი (25 გრადუსი). ბუნებრივია, კისერი და წელი ადვილად იზნიქება, გულმკერდი კი - ძნელად, ეს უკანასკნელი ნაკლებ მოძრავია გაშლის მიმართ. ამიტომ მათ გაშლისთვის სხვადასხვა ძალა სჭირდებათ.
რომ შევაჯამოთ, ხერხემლის გაშლისთვის გულმკერდის ნაწილს მეტად უნდა მივაწვეთ, წელს და კისერს კი - ნაკლებად. წელი რომ არ დაგვეტვირთოს, მუცლის კუნთები დაჭიმული გქონდეთ - თუ წელის გაშლას აკეთებთ და თან თითქოს ბოლომდეც არ უშვებთ პრესით - ეს გახლავთ დაცვის ტექნიკა. ანალოგიურად კისერთანაც, თავი უბრალოდ კი არ გადააგდოთ, არამედ კისრის წინა კუნთებით ცოტა შეეწინააღმდეგეთ ამ გადაგდებას, თითქოს ბოლომდე არ უშვებთ. ასე მივაღწევთ თანაბრობას და ჯანსაღ გაჭიმვას ხერხემალში.
ყოველივე ამის გაცნობიერება მოგვცემს საშუალობას, რომ თან სწრაფად განვითარდეთ და თანაც უსაფრთხოდ.
რაც აქ სახსრების მუშაობაზე აღვწერეთ ხერხემლის გაშლის მიმართ, იგივე პრინციპია ნებისმიერი სხვა სახსრის მიმართ, უბრალოდ აქ მეტი ყურადღება დავუთმეთ ხერხემლის გაშლის ტექნიკებს.