მოქნილობა საერთო ფიზიკური მდგომარეობის მნიშვნელოვანი კომპონენტია. სამწუხაროდ, ამ თვისების განვითარებას უმეტესად ფიტნეს პროგრამებში არ ეთმობა სათანადო დრო და ყურადღება. როგორც წესი, მას ან მცირე დროს უთმობენ, ან სრულიად უგულებელყოფენ. მიუხედავად იმისა, რომ რეგულარული ვარჯიშის სარგებლიანობა საყოველთაოდ ცნობილია, ცოტა თუ აცნობიერებს, რომ სახსრების მოქნილობა და რეგულარული გაჭიმვები აგრეთვე არსებითია ოპტიმალური ჯანმრთელობისა და აქტივობისთვის. მაგალითად, გაჭიმვები ეხმარება ართრიტით დაავადებულ ადამიანებს. იმისთვის, რომ ართრიტით დაავადებულ ადამიანებს ტკივილი შეუმსუბუქდეთ, განსაკუთრებით მის ადრეულ სტადიაზე, ისინი დაზიანებულ სახსარს ხშირად მოხრილ და უძრავ მდგომარეობაში ამყოფებენ. უძრავ და მოხრილ მდგომარეობაში სახსრის დაჭერას მხოლოდ დროებითი შვება მოაქვს, საბოლოო ჯამში კი, ეს იწვევს კუნთების და იოგების სიხისტეს. მოძრაობის ასეთი ნაკლებობა იწვევს კუნთების სიმოკლესა და მოუქნელობას, ასევე მობილობის პერმანენტულ დაკარგვასა და ყოველდღიური აქტივობებისთვის დაბრკოლების შექმნას. გარდა ამისა, ნაკლები მოძრაობა ნიშნავს ნაკლები კალორიების დახარჯვას, ხოლო მეტი წონა, თავი მხრივ, უფრო მეტად ტვირთავს სახსრებს. სწორედ ამიტომ ურჩევენ ფიტნეს სპეციალისტები ართრიტით დაავადებულ ადამიანებს გაჭიმვებით დაკავებას, რომ მათ ყოველდღიურად შეასრულონ ძირითადი კუნთების ჯგუფების გაჭიმვები და განსაკუთრებული ყურადღება იმ სახსრებს მიაქციონ, რომლებშიც მოძრაობის დიაპაზონი მეტად არის შეზღუდული.
ცნობილია, რომ კარგი მოქნილობა სასარგებლოა კუნთებისა და სახსრებისთვის. იგი გვეხმარება ტრავმების პრევენციაში, ამცირებს კუნთების ტკივილს და ყოველგვარი ფიზიკური აქტივობის ეფექტიანობას აუმჯობესებს. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მათთვის, ვინც პერიოდულად ვარჯიშობს, იქნება ეს გოლფის სამოყვარულო პარტია თუ საკვირაო კალათბურთის თამაში, როდესაც აქტივობათა შორის ინტერვალი ოთხ დღეზე მეტია. მოქნილობის განვითარება აგრეთვე ხელს უწყობს ცხოვრების ხარისხისა და ფუნქციონალური დამოუკიდებლობის განვითარებას. ადამიანები, რომელთა ცხოვრების წესი ხანგრძლივ ჯდომასთან არის დაკავშირებული, სახსრების სიხისტის პრობლემას განიცდიან და შეჩვეული მდგომარეობიდან გამართულ მდგომარეობაში გადასვლაც კი პრობლემატური ხდება. კარგი მოქნილობა ამის პრევენციას ახდენს, უზრუნველყოფს კუნთების ელასტიკურობის შენარჩუნებასა და სახსრების მოქმედებების ფართო დიაპაზონს. მოქნილობა აგრეთვე სხეულის მოძრაობებისა და ყოველდღიური აქტივობების სიფარფატესა და სიმსუბუქეს განაპირობებს.
გაჭიმვები აგრეთვე გვეხმარება კუნთების სპაზმების პრევენციასა და მოხსნაში, განსაკუთრებით ფეხების სპაზმებში, რაც ძილის დროს არის დამახასიათებელი. ძილის დროს ფეხების სპაზმების არაერთი მიზეზი არსებობს: ზედმეტი ვარჯიში; კუნთების გადაძაბვა; მყარ ზედაპირზე ხანგრძლივი დგომა; ბრტყელტერფიანობა; მჯდომარე ცხოვრების წესი; ფეხების მოუხერხებელი პოზიცია ძილის დროს; კალიუმის, კალციუმისა და სხვა მინერალების ნაკლებობა; დეჰიდრატაცია (გაუწყლოება); გარკვეული წამლების მიღება, მაგალითად, ანტიფსიქოზური საშუალებები, ჩასახვის საწინააღმდეგო აბები, შარდმდენი საშუალებები, სტატინები და სტეროიდები; და დიაბეტი ან ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები. რა მიზეზითაც არ უნდა იყოს გამოწვეული ეს პრობლემა, რაც უფრო მოქნილია კუნთი, მით ნაკლებ არის მიდრეკილი სპაზმებისკენ, ხოლო გაჭიმვები დაუყოვნებლივ ეხმარებიან სპაზმების მოხსნაში. საინტერესოა ახალი კვლევა, რომლის მიხედვითაც 30-40 წუთიანი გაჭიმვები ეხმარება მეორე ტიპის დიაბეტის მქონე ან მისი რისკის ქვეშ მყოფ ადამიანებს სისხლში გლუკოზის დონის კონტროლში. მაშასადამე, ძალიან ადვილია გაჭიმვების პროგრამის სარგებლის დანახვა საიმისოდ, რომ ეს პროგრამა ყოველდღიური რუტინის ნაწილად ვაქციოთ.
რა რაოდენობის გაჭიმვები უნდა შევასრულოთ საშუალოდ ყოველდღიურად? ადამიანთა უმრავლესობა სრულებითაც უგულებელყოფს ფიტნესის ამ კომპონენტის კეთების საჭიროებას. ხოლო ისინი, ვინც გაჭიმვებს ასრულებენ, მხოლოდ მცირე დროს უთმობენ მას და ისიც, ძირითადად, სხეულის ქვედა ჯგუფის კუნთებს. ფაქტობრივად, საშუალოდ კუნთების ერთი ჯგუფის გაჭიმვას მაქსიმუმ 15 წამი ეთმობა, ხოლო მთლიანი სხეულის გაჭიმვებს არაუმეტეს 5 წუთისა. პროფესიონალ ათლეტებს შორისაც კი, გაჭიმვებს მთლიან პროგრამაში მხოლოდ მცირე ადგილი თუ უკავია. ათლეტმა შესაძლოა სხვა ადამიანთან შედარებით მეტი დრო დაუთმოს გაჭიმვებს, რადგან გაჭიმვები გახურების პროგრამის ნაწილია. ხოლო ვარჯიშის შემდეგ, ათლეტთა უმეტესობა არ ასრულებს სათანადოდ გაჭიმვებს, რადგან ან ძალიან დაღლილია ან უბრალოდ არ სურს ამაზე დროის დაკარგვა. გაჭიმვები შესაძლოა შესრულდეს როგორც გამახურებელი ვარჯიშები და აგრეთვე როგორც ვარჯიშის შემდეგ სხეულის დამამშვიდებელი საშუალება. თუმცა, უნდა ითქვას, რომ გაჭიმვების გამოყენება გასახურებლად, გარკვეულ სიფრთხილეს საჭიროებს. გაჭიმვების შესრულება უშუალოდ შეჯიბრების წინ შესაძლოა უარყოფითად აისახოს სპორტულ შედეგზე. ეს უარყოფითი შედეგი განსაკუთრებით აშკარაა, როდესაც ერთი კუნთების ჯგუფის გაჭიმვა აღემატება 30 წამს. შესაბამისად, მსუბუქი გაჭიმვები და მომადუნებელი ვარჯიშები გახურების მხოლოდ მცირე ნაწილი შეიძლება იყოს, ხოლო გაჭიმვები, რომლებიც მიზნად ისახავს მოქნილობის განვითარებას, შესაძლოა შესრულდეს როგორც ვარჯიშის შემდეგ დატვირთვის მოსახსნელი საშუალება.
Arnold G. Nelson, PhD, is a professor in the School of Kinesiology at Louisiana State University.
Jouko Kokkonen, PhD, is a retired professor in exercise science at Brigham Young University in Hawaii.