რა არის კუნთის დაჭიმულობა?
კუნთის დაჭიმვა მაშინ ხდება, როცა კუნთი ზედმეტად იწელება ან მისი ბოჭკოები წყდება. ეს, როგორც წესი, კუნთის გადაღლით, ზედმეტი დატვირთვით ან არასწორი დატვირთვითაა გამოწვეული. მიუხედავად იმისა, რომ ნებისმიერი კუნთის დაჭიმვაა შესაძლებელი, ყველაზე ხშირად ეს მაინც წელის, კისრის, მხრების და მუხლქვეშა მყესის (ბარძაყის უკანა კუნთი) შემთხვევაში გვხვდება.
დაჭიმულობამ შეიძლება დაზიანებული კუნთის ტკივილი და მოძრაობის შეზღუდვა გამოიწვიოს. მსუბუქი და საშუალო ხარისხის დაჭიმულობის მკურნალობა წარმატებით შეიძლება სახლის პირობებში ყინულის, თბილი კომპრესის და ანთების საწინააღმდეგო მედიკამენტების საშუალებით. მწვავე დაჭიმულობას ან ბოჭკოების გაწყვეტას შეიძლება უფრო სერიოზული მკურნალობა დასჭირდეს.
კუნთის დაჭიმულობის სიმპტომები
როგორც წესი კუნთის დაჭიმულობას მალევე იგრძნობთ. მისი სიმპტომებია:
- ტკივილის ანაზდეული დაწყება;
- ტკივილი შეხებისას
- მოძრაობის შეზღუდვა
- დაზიანებული ადგილის დალურჯება ან გაუფერულება
- შეშუპება
- „გაკვანძვის“ შეგრძნება
- კუნთის სპაზმები
- გაშეშება
- სისუსტე
მსუბუქი დაჭიმულობისას, დაზიანებული კუნთი შეიძლება ოდნავ გახევებული მოგეჩვენოთ, თუმცა გამოყენებისთვის საკმარისი მოქნილობა შენარჩუნებული იქნება. მწვავე დაჭიმულობა სახეზეა კუნთის სერიოზულად დაზიანებისას. ის ძლიერ ტკივილს და მოძრაობის მნიშვნელოვან შეზღუდვას იწვევს.
კუნთის მსუბუქი დაჭიმულობის სიმპტომები როგორც წესი რამდენიმე კვირაში გაივლის. მწვავე დაჭიმულობის სიმპტომებმა შეიძლება რამდენიმე თვე გასტანოს.
კუნთების დაჭიმულობის მიზეზები
კუნთის მწვავე დაჭიმულობას კუნთის ბოჭკოების ანაზდეული გაწყვეტა იწვევს. მსგავსი დაზიანება როგორც წესი ტრავმების შედეგია. ეს შესაძლოა შემდეგი მიზეზებით იყოს გამოწვეული:
- ფიზიკური აქტივობა სათანადო გახურების გარეშე
- მოუქნელობა
- არასაკმარისი ვენტილაცია
- გადატვირთვა და გადაღლა
არსებობს მცდარი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კუნთების დაჭიმვას მხოლოდ მაღალი ინტენსივობის ვარჯიში იწვევს. ჟურნალი „ჯონ ჰოპკინს მედისინის“ მიხედვით, კუნთების დაჭიმულობა უბრალოდ სიარულმაც შეიძლება გამოიწვიოს. მწვავე დაჭიმვა ქვემოთ ჩამოთვლილი აქტივობის შემდეგ შეიძლება მოხდეს:
- ფეხის გადაბრუნება/დაცურება
- ხტუნვა
- სირბილი
- რაიმეს სროლა
- სიმძიმის აწევა
- სიმძიმის აწევა უხერხულ პოზიციაში.
კუნთის მწვავე დაჭიმულობა უფრო ხშირია ცივ ამინდებში, ვინაიდან დაბალ ტემპერატურაზე კუნთი მეტადაა გახევებული. მსგავს ამინდში, დაჭიმულობის თავიდან ასაცილებლად, მნიშვნელოვანია ფიზიკურ აქტივობამდე გახურებას სათანადო დრო დავუთმოთ.
კუნთის ქრონიკული დაჭიმულობას განმეორებითი მოძრაობები იწვევს, მათ შორის:
- ისეთი სპორტი, როგორიცაა ნიჩბოსნობა, ჩოგბურთი, გოლფი ან ბეისბოლი
- ზურგის ან კისრის უხერხულ პოზიციაში ხანგრძლივად გაჩერება (მაგ. სამუშაო მაგიდასთან ჯდომისას)
- არასწორ პოზაში დგომა/სიარული.
პირველადი დახმარება კუნთის დაჭიმულობისას
კუნთის დაჭიმულობას უმეტესწილად სახლის პირობებში შეგიძლიათ უმკურნალოთ. მეიო კლინიკის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, კუნთის მსუბუქ დაჭიმულობას შეგვიძლია ვუმკურნალოთ დასვენებით, ყინულით, კომპრესებით და დაზიანებული კიდურის შემაღლებულ ადგილზე მოთავსებით.
დასვენება
რამდენიმე დღის განმავლობაში მოერიდეთ დაზიანებული კუნთის დატვირთვას, განსაკუთრებით მაშინ, თუ მოძრაობა ტკივილს იწვევს. თუმცა, ზედმეტმა დასვენებამ შეიძლება კუნთი დაასუსტოს და მკურნალობის პროცესი გაახანგრძლივოს. ორი დღის შემდეგ, ნელ-ნელა დაიწყეთ დაზიანებული კუნთის მსუბუქად და ზომიერად დატვირთვა.
ყინული
დაზიანებულ კუნთზე მყისიერად დაიდეთ ყინული. ეს შეამცირებს შეშუპებას. ყინული პირდაპირ კანზე არ დაიდოთ, ამისთვის შეგიძლიათ ყინულის ჩანთა გამოიყენოთ ან ყინული პირსახოცში გაახვიოთ. ყინული კუნთზე დაახლოებით 20 წუთის განმავლობაში გააჩერეთ. გაიმეორეთ საათში ერთხელ პირველი დღის განმავლობაში და ოთხ საათში ერთხელ მომდევნო დღეების განმავლობაში.
კომპრესი
შეშუპების შესამცირებლად დაზიანებული არე ელასტიკური სახვევით შეიხვიეთ სანამ შეშუპება არ გაივლის. გაითვალისწინეთ, რომ სახვევი ძალიან მჭიდროდ არ უნდა დაიდოთ. ამან შეიძლება სისხლის მიმოქცევა შეაფერხოს.
დაზიანებული კიდურის შემაღლებულ ადგილზე მოთავსება
თუ შესაძლებელია, დაზიანებული კუნთი მკერდის დონეზე მაღლა მოათავსეთ.
თვით-მკურნალობის სხვა მეთოდებია:
- ურეცეპტოდ გაყიდვაში არსებული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები, მაგ. იბუპროფენი. მას აქვს როგორც ტკივილგამაყუჩებელი, ასევე შეშუპების საწინააღმდეგო ეფექტი. აგრეთვე, შეგიძლიათ ტკივილის გასაყუჩებლად აცეტამინოფენი (პარაცეტამოლი) გამოიყენოთ.
- დაზიანებიდან სამი დღის შემდეგ, კუნთზე დღეში რამდენჯერმე თბილი კომპრესი დაიდეთ. ეს სისხლის მიმოქცევას გააუმჯობესებს და რეაბილიტაციას დააჩქარებს.
- ზედმეტად დიდხანს არ დაასვენოთ კუნთი, ამან შეიძლება სისუსტე ან გახევება გამოიწვოს. რაც შეიძლება მალე დაიწყეთ მარტივი გაწელვითი ვარჯიშები. ნელ-ნელა გაზარდეთ ვარჯიშის ინტენსივობა.
- როცა ვარჯიშს დაუბრუნდებით, ვარჯიშის წინ აუცილებლად დაუთმეთ დრო გახურებას. ეს ზრდის სისხლის მიმოქცევას კუნთების მიმართულებით და ამცირებს ტრავმის შანსს.
- ეცადეთ იყოთ ფორმაში. თუ სხეული ჯანმრთელი და ძლიერია კუნთის დაჭიმვა ნაკლებად სავარაუდოა.
თუ კუნთის მწვავე დაჭიმულობა გაქვთ, შესაძლოა ექიმთან ვიზიტი დაგჭირდეთ. ასევე, რეკომენდებულია ფიზიკური თერაპია.
როდის მივმართოთ ექიმს
მსუბუქი და საშუალო ხარისხის დაჭიმულობის დროს საკმარისია სახლის პირობებში მკურნალობა. ექიმს მიმართეთ იმ შემთხვევაში, თუ:
- ტკივილი არ მცირდება ერთი კვირის შემდეგ.
- დაზიანებულ არეში დაკარგეთ მგრძნობელობა.
- გაქვთ სისხლდენა.
- ვერ დადიხართ.
- ვერ ამოძრავებთ ხელებს ან ფეხებს.
თქვენს ექიმს შესაძლოა ტრავმის ხარისხის შესაფასებლად თქვენი ფიზიკურად გასინჯვა, რენტგენოგრაფია და მაგნიტორეზონანსული კვლევა დასჭირდეს. მკურნალობა ხდება ანთების საწინააღმდეგო მედიკამენტებით და ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებებით ტკივილისა და შეშუპების შესამცირებლად. კუნთის რეაბილიტაციისთვის ექიმმა შესაძლოა ასევე ფიზიკური თერაპია დაგინიშნოთ.
განსაკუთრებით მძიმე შემთხვევებში, შესაძლოა დაზიანებული კუნთის აღდგენისთვის საჭირო გახდეს ქირურგიული ჩარევა.
როგორ ავირიდოთ თავიდან კუნთის დაჭიმულობა
კუნთის დაჭიმულობის თავიდან არიდება შესაძლებელია ქვემოთ ჩამოთვლილი მარტივი გზებით:
- ეცადეთ ერთ პოზიციაში დიდხანს არ იჯდეთ. ხშირად წამოდექით და შეიცვალეთ პოზიცია. ისეთი სკამი გამოიყენეთ, რომელსაც კარგად მიეყრდნობით ან გამოიყენეთ ბალიში. ეცადეთ, ჯდომისას თქვენი მუხლები თეძოების დონეზე იყოს განლაგებული.
- დგომის და ჯდომისას ეცადეთ იყოთ გამართული. ერთ პოზიციაში თუ დიდხანს გიწევთ დგომა, ეცადეთ სიმძიმე ერთი ფეხიდან მეორეზე გადაიტანოთ. ეს შეამცირებს დატვირთვას ზურგის კუნთებზე.
- სიმძიმის აწევისას გამოიჩინეთ სიფრთხილე. ამ დროს წელი გამართული უნდა იყოს, მუხლები - მოხრილი, და დატვირთვა ყოველთვის ფეხებზე მოდიოდეს. სიმძიმე სხეულთან ახლოს დაიჭირეთ. ერთდროულად არ აწიოთ და არ მოაბრუნოთ სიმძიმე.
- გამოაჩინეთ სიფრთხილე და ეცადეთ არ წაიქცეთ. კიბეზე მოძრაობისას დაეყრდენით სახელურებს, მოერიდეთ მოცურებად ზედაპირებს, იატაკიდან მოაცილეთ ისეთი ნივთები რასაც შეიძლება წამოედოთ.
- საჭიროების შემთხვევაში დაიკელით ჭარბი წონა.
- ატარეთ თქვენი ზომის ფეხსაცმელი.
რეგულარული ვარჯიში უზრუნველყოფს თქვენი კუნთების სიჯანსაღესა და სიძლიერეს, თუმცა დაჭიმულობის თავიდან ასარიდებლად, ასევე მნიშვნელოვანია სწორი ტექნიკა. ფიზიკურ აქტივობამდე ყოველთვის გახურდით და გააკეთეთ გაწელვითი ვარჯიშები.
აგრეთვე, ვარჯიშის შემდეგ დრო დაუთმეთ გაწელვით ვარჯიშებს, რაც კუნთების გახევებას აგაცილებთ თავიდან. თუ ვარჯიში ახლად დაწყებული გაქვთ, ზედმეტად ნუ დაიტვირთებით. თანდათანობით გაზარდეთ ინტენსივობა.
უმნიშვნელოვანესია გესმოდეთ საკუთარი სხეულის შეზღუდვები. თუ ფიზიკური აქტივობისას დისკომფორტს განიცდით, დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ.
რას ველოდოთ თუ კუნთი გვაქვს დაჭიმული?
გამოჯანმრთელებისთვის საჭირო დრო ტრავმის სიმძიმეზეა დამოკიდებული. მსუბუქი დაჭიმულობისას ნორმალურ აქტივობას, სახლის პირობებში მკურნალობით, სამიდან ექვს კვირაში დაუბრუნდებით. უფრო მძიმე დაზიანებისას სრულ გამოჯანმრთელებას, შესაძლოა, რამდენიმე თვე დასჭირდეს. განსაკუთრებით მწვავე შემთხვევაში, შეიძლება საჭირო გახდეს ქირურგიული ჩარევა და ფიზიკური თერაპია.
სათანადო მკურნალობის პირობებში, ადამიანების უმეტესობა სრულად ახერხებს გამოჯანმრთელებას. სრული რეაბილიტაციის შანსებს გააუმჯობესებთ თუ ხელახალ დაზიანებას აირიდებთ თავიდან. მიჰყევით თქვენი ექიმის რჩევებს და მოერიდეთ ინტენსიურ ფიზიკურ დატვირთვას მანამ, სანამ თქვენი კუნთები საბოლოოდ არ გამოჯანმრთელდება.
წყარო healthline.com