სინამდვილეში საიდან წარმოიშვა „ტიბეტური“ მომღერალი თასები?

მისტიკური საბურველის მიღმა რთული ისტორია იმალება

ავტორი: სემიუელ მ. გრაიმსი

ფერფილდის უნივერსიტეტის რელიგიათმცოდნეობის ასისტენტ-პროფესორია

__________________________________________________

კატმანდუს ტურისტულ უბანში, თამელში, მდებარეობს დაგეგმარებული ღია სავაჭრო სივრცე, სახელწოდებით „მანდალას ქუჩა“. თითქმის ყოველ დილით — დაახლოებით იმ დროს, როდესაც უცხოელებზე ორიენტირებული ყავის სახლი Himalayan Java კარს აღებს — მეორე სართულის ღია გალერეიდან ერთი მამაკაცი ხმამაღლა ჩაჰბერავს ნიჟარის საყვირს. ჩვეულებრივ, მას აცვია ფართოდ დაშვებული თეთრი სამოსი და ახურავს დიდი ჩალმა, რომლის ნაკეცებშიც ფარშევანგის ბუმბულია ჩამაგრებული; მისი წვერი და ულვაში კი იდეალურ წრეებადაა დახვეული.

იგი საკუთარ თავს „ხმოვანი თასებით მკურნალს“ უწოდებს და მსურველებს სთავაზობს, სპეციალურად აწყობილი ლითონის თასების მეშვეობით ჩაკრები ჰარმონიულ მდგომარეობაში მოიყვანოს. როგორც თავად გეტყვით, ეს ტექნიკა იოგთა უძველესი მემკვიდრეობითი ტრადიციის ფარგლებში გამოიყენება. Himalayan Java-ს თანამშრომლები მის ხმოვანი თასებით მკურნალობას ეჭვის თვალით უყურებენ, თუმცა, ზოგიერთი სტუმარი მისით სრულიად მოიხიბულია: მათ წინაშე თითქოს „ორიენტალიზებული სამხრეთაზიელი“ წმინდა კაცის ცოცხალი ხატება დგას. ტურისტული სეზონის პიკში კი ყოველდღიურად რამდენიმე მათგანი მაინც მიაგნებს მის სამკურნალო მაგიდას.

ეს ხმოვანი თასები, ანუ „ტიბეტური მომღერალი თასები“, როგორც მათ ხშირად უწოდებენ, ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში ბუდისტურ გარემოში თითქმის ყველგან გვხვდება. მათ იყენებენ გაცნობიერებული ყურადღების პრაქტიკებში, იოგას სტუდიებში და ზოგიერთ შედარებით ახალ ბუდისტურ რიტუალშიც კი; თუმცა, მათი წარმოშობის შესახებ სანდო და საყოველთაოდ გაზიარებული მოსაზრების მოძიება რთულია. არ არსებობს მყარი მტკიცებულება იმისა, რომ ეს ხმოვანი თასები უძველესი წარმოშობისაა — და მით უფრო ნაკლები საფუძველი გვაქვს ვიფიქროთ, რომ ისინი ტიბეტურია.

თასების ტიბეტური წარმოშობის შესახებ საეჭვო მტკიცებები ჩრდილოეთ ამერიკაში მცხოვრები ტიბეტური თემის ყურადღების მიღმა არ დარჩენილა. ჩრდილოეთ ამერიკაში მცხოვრები ტიბეტელი ავტორების რამდენიმე ბლოგპოსტი გამოქვეყნდა, რომლებშიც ეჭვქვეშაა დაყენებული ამ ვითომდა „ტიბეტური“ თასების წარმომავლობა. არც ისე დიდი ხნის წინ, 18 თებერვალს, გაზეთ Toronto Star-ში გამოქვეყნდა კანადის ტიბეტის კომიტეტის წარმომადგენლის, ტენზინ დჰედენის, საავტორო წერილი სათაურით: „„ტიბეტური მომღერალი თასები“ ტიბეტური არ არის. პატივისცემით, ერთი ტიბეტელი“.

სტატიამ Facebook-ზე ყურადღება მიიპყრო. ერთ-ერთმა კომენტატორმა აღნიშნა: „ყოველთვის მაინტერესებდა, რატომ უყვართ ინჯებს [უცხოელებს/არატიბეტელებს] ეს თასები ასე ძალიან. წარსულში ამის შესახებ არაერთ ტიბეტელს, მათ შორის ბერებსაც, ვკითხე და არც ერთ მათგანს [ამ თასების] შესახებ არაფერი სმენოდა“.

მე კიდევ რამდენიმე ტიბეტელ მკვლევარს, მეგობარსა და კოლეგას გავესაუბრე და მათ მითხრეს, რომ მსგავსი გამოცდილება ჰქონდათ. გელუკის სკოლის ერთმა ბერმა და გეშემ, რომელიც ამჟამად შეერთებულ შტატებში სამაგისტრო საფეხურზე სწავლობს, კითხვაზე — შეხვედრია თუ არა ამგვარი თასები ხამში ცხოვრებისას ან მაისორში სამონასტრო განათლების მიღების პერიოდში — მიპასუხა: „ტიბეტში ყოფნისას არასოდეს მინახავს ისეთი თასები, რომლებსაც ურტყამენ და შემდეგ კიდის გარშემო ატარებენ ჯოხს. ისინი ინდოეთში ვნახე... თუმცა ინდოეთში მრავალი განსხვავებული რამ გვხვდება“.

ამრიგად, თუ „ტიბეტური მომღერალი თასები“ ტიბეტური წარმოშობის არ არის, მაშინ რას წარმოადგენს ისინი და საიდან წარმოიშვა?

ამ თასების პოპულარობა, ისევე როგორც ვიბრაციების მეშვეობით მკურნალობის საშუალების სახელით მათი რეპუტაცია, მკვეთრად გაიზარდა 1990-იანი წლების დასაწყისში. დაახლოებით იმავე პერიოდში ტიბეტისადმი საერთაშორისო ინტერესიც გაძლიერდა, ხოლო თასების სავარაუდო წარმოშობამ „თოვლთა ქვეყანაში“ მათ ისეთი მისტიკური მიმზიდველობა და მატერიალური ღირებულება შესძინა, რომელიც სხვა შემთხვევაში შესაძლოა არც ჰქონოდათ.

დღეს კატმანდუს ხეობაში ხმოვანი თასებით მკურნალობის მაღაზიები ფართოდ არის გავრცელებული. თამელის გარდა, ასეთი ადგილები გვხვდება პატანში, ფრიქ-სტრიტსა და ბჰაქტაპურშიც. იქ მოვაჭრეები პოტენციურ მყიდველებს ეუბნებიან, რომ მათი თასები ტიბეტიდან, ჰიმალაიდან ან ორივე რეგიონიდან მომდინარეობს და უძველესი ტრადიციის ნაწილს წარმოადგენს.

ამ ხმოვანი თასების წარმოება — რომლებზეც ხშირად გამოსახულია ბუდა და/ან დატანილია ტიბეტური დამწერლობით შესრულებული წარწერა, უმეტესად ექვსმარცვლიანი მანტრა Oṃ maṇi padme hūṃ — მხოლოდ ნეპალით არ შემოიფარგლება. მათი შეძენა შესაძლებელია სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტურისტულ ადგილებში, ამერიკისა და ევროპის სპეციალიზებულ მაღაზიებში, აგრეთვე ინტერნეტში.

2019 წლის ბოლოს Amazon.com-ზე „ტიბეტური მომღერალი თასების“ ძიებისას „10 000-ზე მეტი“ შედეგი იძებნებოდა. ერთ-ერთ ყველაზე გაყიდვად პროდუქტს 2 000-ზე მეტი შეფასება ჰქონდა, მეორეს კი — 1 000-ზე მეტი. ამ თასებს იყენებენ გაცნობიერებული ყურადღების პრაქტიკის სივრცეებში, სპა-ცენტრებში, იოგას სტუდიებში და მობილურ ტელეფონებში შემახსენებელ ხმოვან სიგნალებადაც კი. შეიძლებოდა გვეფიქრა, რომ ასეთი პოპულარული ნივთის წარმომავლობის მიკვლევა ადვილი იქნებოდა, თუმცა, მისი ისტორიული კვალი მალევე წყდება.

1990-იანი წლების დასაწყისიდან გამოქვეყნდა რამდენიმე წიგნი, რომლებიც ხმოვანი თასების სამკურნალო მიზნით გამოყენებას ეძღვნება. ამ წიგნების საწყის გვერდებზე მათი წარმოშობის შესახებ ერთმანეთისაგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული ისტორიებია მოთხრობილი: თასების შექმნას მიაწერენ „ტანტრულ შამანებს“, „შამან ლამებს“, „ტიბეტურ ძენს“, „დამხმარე სულებს“, „ბუდიზმამდელ ბონის სარწმუნოებასა“ და „ნგაკპებს“ (ngakpas) — განსაკუთრებული სულიერი უფლებამოსილების მქონე არასამონასტრო პრაქტიკოსთა ერთ-ერთ ტიპს. ამტკიცებენ, რომ თასები შაკიამუნი ბუდას ეპოქით თარიღდება, თუმცა, ისინი ადგილობრივი ტრადიციის საიდუმლოდ იყო დაცული. ზოგიერთი ვერსიის თანახმად, ხმოვანი თასები ზეპირი ტრადიციის ნაწილს წარმოადგენდა და ფართო საზოგადოებისთვის მხოლოდ მას შემდეგ გახდა ცნობილი, რაც 1950-იან წლებში ჩინეთის არმია ტიბეტში შეიჭრა.

მიუხედავად იმისა, რომ წარმოშობის შესახებ ეს მითები ერთმანეთისაგან განსხვავდება, მათ არაერთი საერთო მოტივი აერთიანებს. ეს ისტორიები იდუმალებისა და საიდუმლოების საბურველშია გახვეული; ისინი ზეპირად გადაეცემოდა და, შესაბამისად, წერილობითი დოკუმენტაცია არ გააჩნია; მათში ზებუნებრივ ძალებზეა მითითება და ზოგჯერ სულებიც მონაწილეობენ; ხშირად ისინი მიეწერება ისეთ ჯგუფებს, როგორებიცაა ბონის მიმდევრები ან ნგაკპები, რომლებიც განყენებულ ჯგუფებად მიიჩნევა და რომელთა შესახებაც გავრცელებულია წარმოდგენა, რომ მათი არასწორად ესმით; დაბოლოს, ამ გადმოცემების თანახმად, ეს პრაქტიკა ფართო საზოგადოებისთვის მხოლოდ ახლო წარსულში გახდა ხელმისაწვდომი, მას შემდეგ, რაც თავის ტრადიციულ კონტექსტს მოსწყდა.

ყოველივე ეს კარგად ერგება ტიბეტის იმ არაზუსტ წარმოდგენებს, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში ფართოდ ვრცელდებოდა. როგორც მკვლევარი დონალდ ლოპეს უმცროსი წერს თავის ნაშრომში შანგრი-ლას ტყვეები (Prisoners of Shangri-La), ტიბეტს წარმოაჩენენ ადგილად, რომელიც თითქოს „მარადიულ კლასიკურ ეპოქას ეკუთვნის და ჰიმალაის მაღალ ციხესიმაგრეში, დროისა და ისტორიის მიღმა მდებარეობს“ და რომელიც „სულიერსა და უძველესს განასახიერებს“.

ხმოვანი თასების წარმოშობის შესახებ მითების სხვადასხვა ვერსიამ გზა ისეთ ავტორიტეტულ გამოცემებშიც კი გაიკვალა, როგორებიცაა The Guardian და The Oxford Handbook of Medical Ethnomusicology. არც ერთ მათგანში შესაბამისი წყარო მითითებული არ არის; ამის ნაცვლად, ეს ინფორმაცია საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტადაა წარმოდგენილი — კერძოდ, იგულისხმება, რომ ყველაფერი „ტიბეტური“ აუცილებლად უძველესი და ეზოთერულია. ორიენტალიზებული ტიბეტის ხატისთვის დამახასიათებელი რამდენიმე მოტივი სამედიცინო ეთნომუსიკოლოგიის ამ საცნობარო ნაშრომშიც გვხვდება: „უძველესი“, „გამორჩეული“ და დასავლური მეცნიერების თვალსაზრისით „აუხსნელი“.

თუმცა, „ტიბეტური მომღერალი თასების“ ნამდვილი წარმოშობა შესაძლოა მხოლოდ 1970-იანი წლებით თარიღდებოდეს.

წერილობით წყაროებში ხმოვანი თასები პირველად 1972 წელს გამოჩნდა, როდესაც ამერიკელმა მუსიკოსებმა ნენსი ჰენინგსმა და ჰენრი ვოლფმა ალბომი Tibetan Bells გამოსცეს. ნიუ-ეიჯის ჟანრის ამ ალბომში მრავალგვარი დასარტყამი ინსტრუმენტი გამოიყენებოდა მინიმალისტური ხმოვანი ლანდშაფტების შესაქმნელად, რომლებიც სხვადასხვა ხანგრძლივად გაჟღერებული ტონისაგან შედგებოდა. Tibetan Bells და მისი 1978 წლის გაგრძელება, Tibetan Bells II, მიზნად ისახავდა, მსმენელში ფსიქოდელიური მოგზაურობის მსგავსი გამოცდილება გამოეწვია.

მათ აგრეთვე გამოსცეს Tibetan Bells III (1988), Tibetan Bells IV: The Bells of Sh’ang Sh’ung (1991) და ჯგუფ Grateful Dead-ის დრამერ მიკი ჰარტთან თანამშრომლობით შექმნილი ალბომი Yamantaka (1982), რომელსაც სახელი სიკვდილის დამარცხების განმასახიერებელი ტანტრული ბუდისტური ღვთაების პატივსაცემად ეწოდა.

Tibetan Bells-ის ყდაზე გამოსახულია ჩინური იალქნიანი ჯონკა, რომელიც ბუდისტურ სტუპას შორდება და სატურნის რგოლების გასწვრივ მაღლა მიემართება. ალბომის თანდართულ ტექსტში ვოლფი განმარტავს, რომ Tibetan Bells II-ის მუსიკა „ასახავს ინდივიდუალური სულის ან სულიერი არსების წინსვლას არსებობის უკანასკნელი ამოცნობადი საფეხურების გავლით“.

Yamantaka-ს მინიმალისტურ ხასიათზე საუბრისას ჰარტმა 1983 წლის ინტერვიუში განაცხადა: „ჩვენ იმდენად ვართ წალეკილი დასავლური მუსიკითა და საკუთარი ხმებით, რომ ზოგჯერ სხვა მუსიკის სიწმინდის მოსმენაც კი აღარ შეგვიძლია“.

ჰენინგსი და ვოლფი „ტიბეტური“ ინსტრუმენტების გამოყენებით ალბომების გამოცემას განაგრძობდნენ, ხოლო მისტიკური ფსიქოდელიური მოგზაურობის შესახებ ნარატივი სულ უფრო რთულ და მრავალშრიან სახეს იძენდა. ამ პროცესში აქტიურდება „მისტიკური აღმოსავლეთის“ რამდენიმე ორიენტალისტური სტერეოტიპი, სხვადასხვა ტრადიციის ცალკეული ნიშნები კი ერთ განურჩეველ მთლიანობადაა გაერთიანებული.

The Bells of Sh’ang Sh’ung-ის თანდართულ ტექსტში ვკითხულობთ: „შანგ-შუნგი იმ მითური, დაკარგული სამეფოს ტიბეტური სახელწოდებაა, სადაც, როგორც ამბობენ, ბუდიზმის ყველაზე ძვირფასი მოძღვრებები შეიქმნა, დღემდე დაფარულია და კვლავაც დაცული რჩება... აღმოსავლურ ცნობიერებაში ეს შორეული და დაკარგული მხარე — სინამდვილეა იგი თუ ფანტაზიის ნაყოფი — დაახლოებით იმავე ადგილს იკავებს, როგორსაც, მაგალითად, წმინდა გრაალის ციხესიმაგრე დასავლური არაცნობიერის საფუძვლებში“.

ალბომის ყდის წინა პლანზე ჩინური ბოდჰისატვების ქანდაკებათა ჯგუფია გამოსახული, ხოლო მათ უკან ჩინური ტბის ხომალდი ჩანს, რომელიც თითქოს მზის დაბნელებას მისი მაქსიმალური ფაზის დროს ჩაუვლის.

1985 წელს ჟურნალ Yoga Journal-ში გამოქვეყნებულ ალბომის რეცენზიაში, სათაურით „ხედვითი მუსიკა გარდამავალი ეპოქისთვის“, ნათქვამია, რომ Tibetan Bells-მა და Tibetan Bells II-მა „პირველად შემოიტანა დასავლურ ცნობიერებაში ცენტრალური აზიისა და ტიბეტის მუსიკალური ინსტრუმენტების ფართო სპექტრი. ისინი მუდმივად ეძებდნენ ხმის ჩაწერის ისეთ ტექნოლოგიას, რომელიც შეძლებდა ტიბეტური ინსტრუმენტებისათვის დამახასიათებელი დახვეწილი ნიუანსებისა და ხმოვან თვისებათა ფართო დიაპაზონის სრულად აღბეჭდვას“.

თუმცა, მათ შემოქმედებაში გამოყენებული ძირითადი მუსიკალური ინსტრუმენტის — ხმოვანი თასის — ტიბეტური წარმოშობა დამაჯერებლად და საბოლოოდ ვერ დასტურდება.

ტიბეტის რელიგიურ ცხოვრებაში მუსიკალური ინსტრუმენტების გამოყენებას ხანგრძლივი ტრადიცია აქვს. მკვლევრებს ეს ინსტრუმენტები, ისევე როგორც მრავალი რიტუალი, რომელშიც ისინი გამოიყენება, საფუძვლიანად აქვთ აღწერილი და კატალოგიზებული. თავის პიონერულ ნაშრომში Tibetan Ritual Music: A General Survey with Special Reference to the Mindroling Tradition („ტიბეტური რიტუალური მუსიკა: ზოგადი მიმოხილვა მინდროლინგის ტრადიციაზე განსაკუთრებული მითითებით“) დანიელ ა. შაიდეგერი თორმეტ ძირითად ინსტრუმენტსა და მათ ოცდათექვსმეტ მეორეხარისხოვან ვარიანტს აღნუსხავს. მათ შორის რამდენიმე ზარი და ჟღარუნაა, თუმცა, კატალოგში შეტანილი არც ერთი ინსტრუმენტი არ არის ხმოვანი თასი ან ისეთი ფორმის საგანი, რომელიც შესაძლოა „თასის“ ფორმად იქცეს ან შეცდომით ასეთად იქნეს მიჩნეული.

თუმცა, იაპონიაში არსებობს თასისებრი ინსტრუმენტების სახეობა, რომელსაც rin ეწოდება და რომელიც ხის ჯოხის დარტყმისას მასობრივად გავრცელებული „ტიბეტური მომღერალი თასების“ მსგავს ხმას გამოსცემს. Rin-საც ათავსებენ პატარა ბალიშზე, იმგვარის მსგავსზე, რომელიც ჩვეულებრივ „ტიბეტურ თასებთან“ ასოცირდება; ტრადიციული ხის დასარტყამი ჯოხის ბოლო კი ხშირად ქეჩითაა დაფარული და იმ ჯოხების იდენტურია, რომლებიც „ტიბეტურ მომღერალ თასებთან“ ერთად იყიდება. Google-ში სიტყვა rin-ის მიხედვით სურათების ძიებისას გამოჩნდება ერთმანეთში არეული ხმოვანი თასების გამოსახულებები, რომლებიც სხვადასხვაგვარადაა დასათაურებული — როგორც „ტიბეტური მომღერალი თასები“ ან „რინის მომღერალი თასები“.

შესაძლოა, ჰენინგსმა და ვოლფმა rin შეიძინეს და შეცდომით ტიბეტურ ინსტრუმენტად მიიჩნიეს? ან იქნებ მათ თავად მიაწოდეს მცდარი ინფორმაცია, თითქოს იგი ტიბეტური იყო? ნებისმიერ შემთხვევაში, როგორც ჩანს, არც მათ და არც მათ თაყვანისმცემლებს ამ მტკიცების გადამოწმება არ უცდიათ. ამის ნაცვლად, მათ ისარგებლეს იმ ძალით, რომელიც სიტყვა „ტიბეტს“ შორეული, იდუმალი, მაგიითა და მისტიციზმით მოცული ქვეყნის ხატის წარმოსაქმნელად აქვს — ძალით, რომელსაც მათ ეპოქაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა.

Tibetan Bells 1960-იანი წლების კონტრკულტურული რევოლუციების შემდეგ გამოვიდა და ბგერის მეშვეობით სწორედ იმგვარ სულიერ გარდაქმნას გვთავაზობდა, როგორსაც ტიმოთი ლირი ჰპირდებოდა მსმენელებს თავისი მოწოდებით — LSD-ის გამოყენებით „ჩაერთე, გამოიღვიძე, გამოეთიშე“ (tune in, turn on, drop out).

თავად ლირიმაც, ჰარვარდის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის დეპარტამენტის თავის კოლეგებთან — რიჩარდ ალპერტთან (მოგვიანებით ცნობილი როგორც რამ დასი) და რობერტ მეცგერთან — ერთად გამოაქვეყნა სულიერი გარდაქმნისადმი მიძღვნილი ნაშრომი. 1963 წლის წიგნში The Psychedelic Experience: A Manual Based on the Tibetan Book of the Dead („ფსიქოდელიური გამოცდილება: ტიბეტურ მიცვალებულთა წიგნზე დაფუძნებული სახელმძღვანელო“) ავტორები ტიბეტის ორიენტალიზებულ ფანტაზიურ ხატს ეყრდნობოდნენ.

ეს იყო ტიბეტური მიცვალებულთა წიგნის მეორე მნიშვნელოვანი გამოჩენა თანამედროვე დასავლურ სამყაროში, უოლტერ ევანს-ვენცის 1927 წლის პიონერული თარგმანის შემდეგ. ლირი და მისი თანაავტორები დღეს უკვე ფართოდ ცნობილ ტიბეტურ ნიინგმას ტექსტს იყენებდნენ, რათა ანალოგიები გაევლოთ შუალედურ მდგომარეობებს — ბარდოს — სხეულებრივ ცხოვრებებსა და LSD-ის ზემოქმედებით მიღებულ გამოცდილებას შორის.

ლირი და მისი თანამოაზრეები ფსიქოდელიურ მოგზაურობას ხილვითი ძიების ფორმად განიხილავენ და განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებენ ისეთ პარალელებზე, როგორებიცაა ეგოს სიკვდილი, შეცვლილი და უჩვეულოდ მკაფიო აღქმა და კაშკაშა სინათლის ხილვები. ამგვარი მიდგომის თანახმად, LSD-ის მიღებით ადამიანს თითქოს ბუდიზმის საბოლოო მიზნის მიღწევაც კი შეუძლია. ავტორები პირდაპირ აცხადებენ: „ახლა, პირველად, ჩვენ ხელთ გვაქვს საშუალება, ნებისმიერ სათანადოდ მომზადებულ მოხალისეს გასხივოსნება მივანიჭოთ“.

Tibetan Bells ამ ძველი პარადიგმის ახლებურ ინტერპრეტაციას წარმოადგენს. ჰენინგსმა და ვოლფმა ალბომი ისე ააგეს, რომ ბგერის მეშვეობით გარდაქმნის ფსიქოდელიური მოგზაურობა წარმოესახათ — მოგზაურობა, რომელიც ტრადიციულ ტექსტში აღწერილ გამოცდილებას ერთდროულად ბაძავს და მსმენელს მისკენ მიუძღვის. შესაძლოა, მათ თავიანთ ინსტრუმენტებს „ტიბეტური“ იმ კულტურული დატვირთვის გამო უწოდეს — ან ეს სახელწოდება სწორედ ამიტომ მიიღეს — რომელიც ამ სიტყვას თან ახლდა. ამით ისინი იმავე მითს იყენებდნენ, რომელმაც შთააგონა ჰელენა ბლავატსკის თეოსოფიური მსჯელობები, ევანს-ვენცის მიცვალებულთა წიგნი, ლირის, ალპერტისა და მეცგერის ფსიქოდელიური მოგზაურობები და თავად ჰენინგსისა და ვოლფის მუსიკაც.

მართალია, მოსაზრებამ, რომ ფსიქოდელიურ ნივთიერებებს ცნობიერების თავდაპირველი სიწმინდის გამოღვიძება შეუძლია, ადრინდელი პოპულარობა დაკარგა, მაგრამ „ნებისმიერი სათანადოდ მომზადებული მოხალისისათვის გასხივოსნების მინიჭების საშუალების“ ძიება კვლავაც გრძელდება იქ, სადაც იგი ყოველთვის მიმდინარეობდა — ტიბეტში. „ტიბეტური მომღერალი თასები“ ტიბეტური სულიერების სასაქონლო პროდუქტად ქცეულ ვერსიას წარმოადგენს, რომლის შეფუთვა, გაყიდვა და გლობალურ ონლაინბაზარზე გავრცელება მარტივადაა შესაძლებელი. წარმოდგენა, თითქოს ხმოვანი თასების ვიბრაციებს ძალისხმევის გარეშე შეუძლია გარკვეული სახის სულიერი გარდაქმნის გამოწვევა, კიდევ უფრო ამყარებს მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციის ერთ, ადვილად ხელმისაწვდომ ფსიქოდელიურ მოგზაურობამდე ან ბგერამდე დაყვანას.

Tibetan Bells-ის შემდეგ ბევრი რამ შეიცვალა. ტიბეტური სულიერების წარმოების საშუალებები ტრადიციული ინსტიტუციური პრაქტიკებიდან ჯერ ტურისტული ბაზრების მოვაჭრეთა ხელში გადავიდა, საბოლოოდ კი — Amazon.com-ის პლატფორმაზე. ხმოვანი თასი იდეალური სულიერი მოწყობილობაა დღევანდელი სწრაფი ტემპისა და მარტივი, მყისიერი გამოსავლების ბაზრისთვის, სადაც ყველაფერი მხოლოდ ერთი დაწკაპუნებითაა ხელმისაწვდომი: თასი პატარაა, მარტივი გამოსაყენებელია, ეგზოტიკურია და მომხმარებელს სიმშვიდესა და სტრესის შემცირებას ჰპირდება.

თუმცა, სტრესის ამგვარ შემსუბუქებას თავისი ფასი აქვს. როგორც ტენზინ დჰედენი Toronto Star-ში წერს:

დასავლურ წარმოსახვაში ტიბეტური იდენტობა — ანუ „ტიბეტური ბრენდი“ — დიდწილად შემოიფარგლება მითური, ასექსუალური და მამაკაცური სულიერი ფიგურის ხატით... რეალური ტიბეტი ტიბეტის შესახებ შექმნილ მითს ექვემდებარება. თუმცა ამ მითს რეალური ძალა აქვს და იგი იქცა დომინანტურ ჩარჩოდ, რომლის მეშვეობითაც დასავლეთი ტიბეტელთა პოლიტიკურ ბრძოლას აღიქვამს.

ეს მითი ტიბეტს სამუზეუმო ექსპონატამდე ამცირებს. იგი ტიბეტის პოლიტიკურ პრობლემატიკას მომაკვდავი, ერთგანზომილებიანი ცივილიზაციის გადარჩენის საკითხად აქცევს. ეს მითი ხელს უშლის ტიბეტის პოლიტიკური მოთხოვნების სერიოზულად აღქმას. იგი პოლიტიკური მიზანშეწონილობის ნაცვლად სენტიმენტალურ დამოკიდებულებას იწვევს. ამ მითის გამო ტიბეტელები ვერასოდეს იღებენ იმ ინსტიტუციურ და სამთავრობო მხარდაჭერას, რომლის მოსაპოვებლადაც ჩვენ დაუღალავად ვეწევით ლობირებას.

ისევე, როგორც Tibetan Bells-ის ალბომებში გამოყენებული თასების მიერ გამოცემული ბგერის შემთხვევაში, ამ მოწყობილობების ზუსტი წარმომავლობაც კვლავ საიდუმლოდ რჩება. ვის შეუძლია დანამდვილებით თქვას, ნამდვილად შესწევთ თუ არა მათ განკურნების ძალა? თუმცა, ასეთი ძალა მართლაც რომ ჰქონდეთ, როგორც ჩანს, ტიბეტს ამასთან საერთო არაფერი აქვს.

წყარო: Samuel M. Grimes, “Where Did ‘Tibetan’ Singing Bowls Really Come From?”, Tricycle: The Buddhist Review.